— 19 — 



Als zoodanig- verdient in de eerste plaats vermelding de koffie, die in Toe- 

 bontowalaka, Tompoboeloe, Sapaija, Boiitolowé, Parigi, GaDtarang-Tondong, Kom- 

 bang, Wawoboeloe (Ballasoeka, Soeka en Pao), Kiendang en Enrc gecultiveerd wordt. 

 De meeste koffie produceerende dezer districten zijn Kiendang, Enre, Tompoboeloe 

 en Wawoboeloe. De kuituur, die omstreeks 18 40 ingevoerd werd, heeft nimmer 

 eene booge vlucht genomen, daar zij onder dwang geschiedde en het product a 

 raison van 15 gulden koper = ± f 12.50 zilver sub poene van zware straften (soms 

 zelfs doodstraf) aan den vorst moest worden geleverd '). Toch zijn er volgeus 

 bewering van Gowasche zijde jaren geweest, dat de oogst ± 7000 pikols bedroeg. 

 In de laatste 15 jaren is de koftiekultuur echter sterk achteruitgegaan, 

 daar de bevolking niet van het monopolie gediend is en liever hare aanplantingen 

 verwaarloost en laat uitsterven dan de koffie naar Gowa te brengen, soms 50 a GO 

 paal ver, om er dan minder voor te ontvangen dan hunne buren op Gouvernement* 

 gebied op de plaats van productie kunnen bedingen. Van daar, dat de productie 

 van Gowa nooit hooger geweest is dan ± 6000 pikols, terwijl die in de Gouver- 

 nements landen met een geringer koffie-terrein wel eens 80.000 pikols gehaald 

 heeft. 



Bladziekte heeft, zoowel in Gowa, als in de Gouverncments lauden veel kwaad 

 gedaan. Tengevolge van een en ander is de productie zoo sterk verminderd, dat 

 gedurende de laatste jaren slechts 1300, 1000, ja zelfs ± 800 picols verkregen 

 werden. 



De kuituur wordt gedreven op gronden, gelegen fusseken 1200 en 5000 

 voeten hoogte. 



Bijna altijd kiest men daarvoor boschgrond, velt de boomen, waarvan enkele 

 om als schaduwboomen te dienen gespaard worden, verwijdert in het ruwe de 

 wortels, boomstronken en het heestergewas, verbrandt de omgehakte boomstammen 

 en de tuin is gereed. 



Kweekbedden worden zoo goed als nooit aangelegd; men bedien: zich, 

 zooals gezegd, van opslag uit oude tuinen. De afstand, waarop geplant wordt, 

 varieert van 5 — 6 Itijnlandsche voet. 



De plantkuilen worden zeer ondiep en onvoldoende omgewerkt. Schaduw- 

 boomen worden slechts zeer zelden aangeplant en bij de keuze hiervan bestaat 

 geen bepaalde voorliefde voor eenige soort. Ja, dikwijls worden pisangboomen 

 bij het aanleggen van koffietuinen geplant en, wanneer de/.e V/% k2 % \ s Meter h 

 zijn, de jonge koffie daar tusschen, 



De schaduw der pisangboomen moet dan de jonge plant, sn te felle 



zonnehitte beschutten. Sterven de pisangboomen, dan vervangt men die niet door 

 andere; men laat Gods water maar over Gods akker loopen. Zelden worden de 



1) Enkele koffiedistricten zijn door wijlen den vorst Koemala aan zijne zonen en zijnen neef Karafe* 

 Mange IP e als apnnages geschonken. Zij genoten daarvan de inkomsten, ook die, Verkregen uil dekoHlekal mr, 

 maar de vorst verkocht alle GowascV koffie en blue, waarvan ieders aaudeel berekend en uitbetaald « rl 



