— 20 — 



tuinen schoongemaakt. Ook in de Gouvernementslanden wordt bij de koffiekultuur 

 alles verwaarloosd, wat voor haar welslagen zoo dringend noodig is. Het pleit 

 dan ook voor de geschiktheid van den bodem voor bedoelde kuituur, wanneer 

 men ziet, dat bij zulke verwaarloozing nog goede resultaten verkregen worden. 

 Jaarlijks (in het 4 e jaar begint de koffie gewoonlijk te rendeeren) wordt tweemalen 

 geoogst, n. 1. gedurende de maanden Mei tot en met Juli, wanneer het grootste 

 product verkregen wordt, en in de maanden Februari en Maart, waarbij de nabloei 

 geoogst wordt en de koffie van mindere kwaliteit is. 



Het product zelf onderscheidt men in kawa-pattjo en kawa-pangkoeng, d. i. 

 koffie van l e en 2 e kwaliteit. De „kawa-pattjo" wordt geheel als de „kawa- 

 pangkoeng" bewerkt. 



Voor kawa-pattjo, kortweg pattjo genoemd, kiest men alleen de goed rijpe 

 bessen uit; het uitschot wordt dan kawa-pangkoeng. 



De bessen worden na het plukken opeengehoopt en laat men rotten. 

 Vervolgens wordt het vleezig omhulsel onder water verwijderd en de pitten in de 

 zon gedroogd. 



Is dit afgeloopen, dan wordt de koffie gestampt ter verwijdering van het 

 hoornvlies en daarna w T ederom in de zon gedroogd. 



De gemiddelde, jaarlijksche productie per boom kan wegens gebrek aan 

 gegevens niet worden opgegeven. 



Slechts hier en daar wordt de koffie als paggerplant aangekweekt, maar 

 ook dan zonder eenige zorg. 



Langs de oevers der Berang-rivier wordt tabak, alleen voor de inlandsche 

 markt, aangeplant, welke echter in kwaliteit voor die in Pangkadjene en Boele- 

 komba geteeld moet onderdoen. De kuituur heeft zich sedert de laatste jaren 

 weinig uitgebreid en het product voorziet slechts voor een zeer klein gedeelte in 

 de behoefte der bevolking, zoodat voortdurend aanvoer van elders noodig is. De 

 tabak wordt steeds gekorven bewaard. 



Suikerriet wordt in de laagvlakten hier en daar verbouwd en dient alleen 

 tot versnapering. Suiker wordt er niet uit bereid. Het riet, waarvan verschillende 

 soorten bestaan of, beter gezegd, dat in verschillende kleuren voorkomt, moet, naar 

 m3n beweert, minder suikerhoudend zijn dan de overeenkomende Java-soorten, wat 

 trouwens geen verwondering kan wekken, daar ook deze kuituur zonder de noodige 

 zorg gedreven wordt. 



Door den vorst van Gowa en eenige van zijne naaste verwanten zijn sedert 

 circa 3 jaren proeven met de kuituur van peper genomen. 



Veel teleurstelling is daarbij ondervonden, maar, voor zooverre bekend, zijn 

 de proeven niet opgegeven. Volgens kenners moet de grond, waar de proeven 

 op genomen zijn, alleszins geschikt voor de kuituur zijn. 



Als tweede gewas wordt in het westelijke deel, n. 1. dat grenzende aa,n de 

 regentschappen Galesong en Sanrabone der onderafdeeling Takalar. veel langa (op 



