— 32 — 



vroeger de bladeren van den lontarpalm, waarin met een aangepunt voorwerp 

 het schrift gegrift werd. Als pen wordt gebezigd de kalang, dezelfde als die, 

 welke bij het Arabisch schrift in gebruik is. De inkt (dawa) wordt bereid uit 

 roet, azijn, verroest ijzer en eenige, minder vermeldingswaardige ingrediënten. 



De literatuur is betrekkelijk arm aan oorspronkelijke werken. Verscheidene 

 romantische verhalen zijn aan het Maleisch en nagenoeg alle godsdienstige geschriften 

 aan het Arabisch ontleend. 



Oorspronkelijk zijn de oendang-oendang, de „rapang", eene verzameling van 

 uitspraken en gezegden van vroegere vorsten en van om hun wijsheid hoogge- 

 schatte personen omtrent zedeleer, regeerings- en krijgskunst, rechtsbeginselen, enz. 

 Verder behooren wij de kelongs ] ), te vergelijken met de Maleische pantoens, de 

 sinrilis, d. z. heldenzangen, gedichten, op romantischen voet geschoeid, minnelie- 

 deren, enz , als oorspronkelijke, litterarische producten te noemen. 



Laatstgenoemde (sinrili) worden of gereciteerd, öf met begeleiding van 

 viool gezongen; in het eerste geval heeten zij sinrili, in het laatste lalakoeug. 



Zij kunnen het best met de Maleische sjairs vergeleken worden. 



Eene eigenaardigheid is, dat rijm onbekend is, maar daarentegen de rhytmus 

 bij kelongs en sinrilis de rigueur is en de woordvoeging beheerscht. 



Herhaling van en parallellisme in uitdrukkingen komen herhaaldelijk in 

 hetzelfde stuk voor. Nieuwe, letterkundige voortbrengselen, welke bij de Boegineezen 

 geene zeldzaamheid zijn, worden door de Makassaren niet vervaardigd. 



De thans in gebruik zijnde tijdrekening is de Arabische. 



Vroeger werd algemeen, thans zelden, bij parijama's (de Javaansche win- 

 does) gerekend, die nu eens een tijdvak van acht, dan wederom van twaalf jaren 

 omvatten. 



De bij de Boegineezen in vroegeren tijd gebruikelijke berekening bij zonne- 

 jaren is in Gowa vermoedelijk nimmer in practijk gebracht. 



In vóor-Islamitischen tijd rekende men bij de vijfdaagsche pasar-week. 

 Niet ten onrechte vermeent men, dat de nagenoeg overal in Oostersche landen be- 

 staande gewoonte om de vijf dagen pasar te houden hiervan een overblijfsel is. 

 Hoe de verdere verdeeling in maanden geschiedde, is onbekend. 



De dag- en nachtverdeeling in kleine tijdstippen wordt door bepaalde woor- 

 den of uitdrukkingen nauwkeurig aangegeven. 



De heerschende godsdienst is het Mohammedanisme, dat in het begin der 

 17 e eeuw in Glowa werd ingevoerd, voornamelijk door lieden van Sumatra, onder 

 welke zekere Dato-ri Bandang, die onverdroten en zeer succesvol daarvoor ijverde 2 ). 

 Voornamelijk, zoo niet uitsluitend, aan hem is het te danken, dat de vorsten van 



1) De kelongosong-krijgsgezangen zijn vermoedelijk van Boegineeschen oorsprong. 



2) De Maleiers vestigden zich ia 1512 te Oedjoeng-pandang (of Djoempandang, de hoofdplaats Makassar) 

 en kregen spoedig het recht een bedehuis (masigitj te bouwen- Zij schijnpn echter voor 1690 geen propaganda 

 te hebben gemaakt. 



