— 33 — 



Gowa en Tallo den Islam aannamen en dat geloof door kracht van wapenen aan 

 Soppeng, Wadjo, Bone, Sidenreng en andere rijken opdrongen. 



Voor de invoering van den Islam was de bevolking heidensch. Vermoedelijk 

 hebben grof fetisjisme en spiritisme bare godsdienstige begrippen beheerscht. 



Dat toenmaals lijkverbranding voorkwam, is zeker. 



Het Islamisme, dat thans beleden wordt, is zeer oppervlakkig en bepaalt 

 zich tot nakoming van uiterlijke vormen. 



Talloos zijn de gebruiken en gewoonten, vermoedelijk uit vroeger tijden 

 afkomstig, die in flagranten strijd met den Islam en toch, als het ware, aan dien 

 godsdienst algemeen verbonden zijn. Zelfs valt het niet moeielijk talrijke voor- 

 beelden van fetisjistische vereering aan te toonen. Geloof aan geesten en voor- 

 teekenen, middelen om in de toekomst te lezen, rampen en onheilen te bezweren, 

 die overal en onder allerlei omstandigheden in toepassing te brengen, bezwerings- 

 middelen om over anderen ongeluk en tegenspoed te doen komen, vereering van 

 dieren, enz. zijn zoovele bewijzen, dat naast het Mohammedanisme nog veel daar- 

 mede strijdig bijgeloof bestaat. 



Dat trouwens de Islam zeer oppervlakkig beleden wordt, bewijzen de 

 omstandigheden, dat men in Gowa slechts één misigit en zeer weinig Langgars 

 aantreft, zoomede dat het aantal geestelijken en hadji's luttel is en er steeds 

 weinig ijver voor de bedevaart bestaat. 



Velen meenen in de Karaeng-lowé vereering *), welke ook in het Oosten, 

 Zuiden en een gedeelte van 't Westen van Gowa bestaat, een overblijfsel te her- 

 kennen van het siwaisme; door anderen wordt dit gevoelen bestreden ; maar, naar het 

 mij (met de kennis, die wij thans bezitten) voorkomt, hebben eerstbedoelden gelijk. 



Het is hier niet de plaats daarover uit te weiden, doch ik hoop later mijne 

 inzichten omtrent dit onderwerp uit een te zetten. 



In het Zuiden, midden en Oosten van Gowa moet naast het Mohammeda- 

 nisme en de Karaëng-lowé vereering een bizondere eeredienst, die der Patoentoeng, 

 bestaan, welks principes en ceremoniën ik, niettegenstaande herhaalde pogingen, te 

 vergeefs trachtte te ontdekken. 



Ook in de Berg-Regentschappen moet die eeredienst bestaan. Zouden hier 

 wellicht overblijfselen van den ouden volksgodsdienst te vinden zijn of een dienst, 

 nauw verbonden aan de Karaëng-lowé vereering? 



Een nauwkeurig onderzoek ter zake zoude gewenscht zijn. 



Overgaande tot de beschrijving van de voornaamste gebruiken bij geboorte, 

 besnijdenis, enz., de voornaamste gebeurtenissen in het familieleven, wordt vooral 

 aangeteekend, dat deze slechts oppervlakkig geschiedt, als behoorende tol de 

 ethnologie en minder in eene officieele nota gelijk deze. 



1) Voornamelijk in Manipi (Oosterdistricten ), Boelekomba, Bonthain, Binamoc, Bangkala, Lftikug 

 en het zuidelijk en oostelijk gedeelte der onderaf deeling Takalar. 

 Verh. Bat. Gen., deel L. 



