45 — 



bawa terugvindt (vermoedelijk in navolging van Gowa), zijn de z.g. toemakadjan- 

 nangang, d.i. rnenscken, die onder djannangs (titel voor hoofden) staan, die ge- 

 djannangd worden. 



In vroeger tijden, toen Gowa, verbonden met Tello, door herhaalde oyer- 

 winningen suprematie kreeg over tal van rijken, zoowel op als buiten Celebes, vraa 

 het gewoonte krijgsgevangenen, die den vorst toegevallen waren, naar Gowa te 

 vervoeren en hun bepaalde landstreken als woonplaats aan te wijzen, waar zij 

 onder hoofden, anrong-goeroe's, gesteld werden. Deze lieden werden oorspronkelijk 

 als slaven aangemerkt, maar later vrij gegeven en onder een algemeen hoofd, den 

 titel voerende van Anrong-goeroe lompona Toemakadjannangang, bestuurd. 



Zij werden gebruikt als handwerks- en ambachtslieden en waren in 70 

 afdeeliogen verdeeld, ieder onder een djannang. 



Zoo had men onder hen timmerlieden, smeden, geweermakers, kleermakers, 

 enz., enz., die allen op eerste opoutbiedi ng van den vorst hunne diensten hadden 

 te presteeren (thans zijn die afdeelingen gedeeltelijk opgelost of met andere samen- 

 gesmolten). 



Ook werden zij af en toe in den wapenhandel geoefend en als krijgsmacht 

 tegen den openbaren of inwendigen vijand gebruikt. 



Bij oorlogen moesten zij steeds het eerst optrekken en de vijandelijkheden 

 beginnen. Zij waren dus wat wij zouden noemen de voorvechters van den vorst. 



Thans is zulks nog het geval en bestaat 's Vorsten lijfwacht en wachtvolk 

 uit toemakadjannangangs. Zoo wordt dagelijks aan het vorstelijk verblijf door 

 hen de wacht gehouden en zijn daarmede een zestal der voornaamste Anrong- 

 goeroe's met hunne onderhoorige toemakadjannangangs, die om de 7 dagen afgelost 

 worden, belast 1 ). 



TITELS. 



De gebruikelijke titels zijn voor den vorst, wanneer men tot hem spreekt 

 en hij reeds gehuldigd is (ni-lanti), sombangkoe; spreekt men van hem, sombaja, 

 Is de vorst nog niet gehuldigd, dan wordt hij bij het aanspreken betiteld karaeng, 

 terwijl men over hem sprekende zegt karaënga (d. i. de vorst, heer, meester). 

 Een algemeene titel voor den vorst, hetzij hij gehuldigd is of niet, is karaeng- 

 magaoe, regeerend vorst. Sprekende van den vorst, bezigt men dien titel, 

 om te doen uitkomen, dat men den regeerder en niet een anderen karaeng 

 bedoelt. 



Europeanen spreken den vorst aan met radja. 



1) De zes djanoangs zijn Anronggoeroe ana-boeraneja, Anronggoeroe ana-galarranga, Anronggueroe Toe- 

 Limbauga, Anroaggoeroe Dammaka, Anronggoeroe Kamanakkanga en Anronggoeroe Tana-baugka- 



