10 



lijke ellende/ welke naar het schijnt de heer Kikg zich, misschien om geen naijver te ver- 

 wekken, wil laten welgevallen. 



Den 18 den Julij vergezelde ik den heer King naar den radja te Mataram, of, liever ge- 

 zegd, naar de radja! s. Gewoonlijk vervoegt men zich bij de broeders om over eenige aan- 

 gelegenheid te spreken; maar het is bijna altoos de jongste, die beslist en de uitvoering 

 gebiedt. 



Zelden vertoont men er zich met ledige handen, en steeds geeft men aan beiden vol- 

 maakt hetzelfde geschenk. Ik heb er Boeginesche gouddraad, ruwe zijde, verschillende 

 stoffen enz. zien brengen. Ik, voor mij, had mijne van den tuin te Buitenzorg mede- 

 gejjragte specerij boomen , en waarvan elke radja de helft ontving. De oudste is een vrij 

 welgeitiaakt, groot en dik man; zijn gelaat is dat van een goed en vrij onbeduidend 

 mensch. Het volk bemint hem, omdat hij zachtmoedig en, volgens zeggen van den heer 

 Kiwg, regtvaardig is. Hij is bijna altoos omringd van jonge maagden, kleine honden, apen 

 en vogelen. De jongste is niet zóó groot noch zoo dik, en komt mij voor 28 jaren oud te 

 zijn. Hij stamelt bij het spreken, nu minder echter dan in zijne jeugd. Zijn gelaat is voor- 

 zeker het geestigste , dat ik immer bij een' man van een Maleisch geslacht heb opgemerkt. 

 Zijn glimlach verspreidt op hetzelve trekken van goedhartigheid en tevens van fijne spotzucht, 

 zoo als men ze zelden op dat van inboorlingen aantreft. Ik liet mij voorstellen, als alleen- 

 lijk te zijn gezonden om levendige planten voor den tuin te Buitenzorg te zoeken; wijl 

 het gezantschap mij in dien tuin werkzaam had gezien, wilden de radja! s wel aan dat 

 voorgeven, zonder te groot wantrouwen te verraden, geloof hechten. Zij gaven mij dadelijk 

 verlof om het land in alle rigtingen te doorkruisen en beloofden mij alle noodige hulp gedu- 

 rende mijne togten. Het groote gesprek van het oogenblik was over de zaken van Bali. 

 De heer King moest aan beide de broeders den geheelen veldslag van Beliling verhalen. Zij 

 wilden of konden niet gelooven dat alles in minder dan twee dagen was afgeloopen, maar 

 vooral konden zij niet begrijpen dat een Balinesche radja gevlugt was, instede van zich met 

 al zijn volk in zijne kraton op te sluiten en vechtende te sterven, zoo als hunne adats en 

 denkbeelden van de eer eens radjas het vorderen. Deze twee prinsen van Lombok kwamen 

 mij trouwens voor veel beschaafder dan die van Bali te zijn. Hunne paleizen zijn zeer zin- 

 delijk onderhouden en voorzien van eenen goeden voorraad meubelen. Wanneer men hen 

 bezoekt, laten zij stoelen aanbieden, en niets verraadt het doel om den Europeaan, die 

 zich voor hen bevindt, te vernederen. Zoo ook gedoogen zij dat een Europeaan door hunne 

 verblijfplaats te paard rijdt en zelfs voor hunne paleizen passeert zonder af te stijgen, iets 

 dat te Bali ongehoord is en hetgeen geen inlander, van welken rang ook, zich zoude 

 durven veroorlooven. Te Bali is ieder te paard gezeten Europeaan verpligtaf te stijgen, niet 

 alleenlijk bij het naderen van de kratons der prinsen, maar ook bij het voorbijgaan van een 

 roemah dewa. Die het wagen dorst te paard te blijven zitten, zou het grootste gevaar 

 loopen het met zijn leven te boeten. Wat nog in het voordeel der vorsten van Lombok 

 pleit, is hun verbod van den invoer en het rooken van opium en den verkoop daarvan 

 aan eenig ingezeten van het eiland. En hoewel de heer King tot die maatregelen veel 

 heeft bijgedragen, getuigen zij niettemin hoe vatbaar die prinsen zouden zijn voor den 

 invloed eener toenemende beschaving. 



