12 



Klonkong gevangen heeft genomen, allen goesties, die in zijne staten waren gedrongen om 

 verraad te smeden en het volk tot opstand op te ruijen. 



Hij sloot ze alle vier op in eene ijzeren kooi, welke hij op de markt plaatste en in de- 

 welke hij hen tot hunnen dood voedde, zonder dat Klonkong den moed had daarvoor vol- 

 doening te eischen. 



De radja schijnt dus te veronderstellen dat het Klonkong is, die Karang- Assem tegen- 

 houdt om den vrede met Lombok te sluiten. Het was onmogelijk eenen man te vinden, 

 die te gelijk het Maleisch, het Balineesch en het Sasaksch sprak, zoo dat ik verpligt was 

 twee tolken hij mij te nemen, een voor het Sasjaksch en een voor het Balineesch. 



Den 27 sten Julij legde ik een bezoek af bij den goestie gédé Raij, die op het oogenblik 

 de eerste dienaar van het eiland is. Hij moest mij brieven voor de hoofden in het binnen- 

 land geven. Goestie gédé Raij is een mager man, die zich verbeeldt altijd ziek te zijn; 

 daarom verzocht hij mij terstond om medicijnen, zonder te kunnen zeggen wat zijne ziekte 

 was. Hij is de eenigste van de goesties te Mataram, die het Maleisch vlot spreekt, die 

 het gaarne spreekt en die zich niet in het gesprek door den heer King laat storen. Den 29 ,ten 

 Julij kwam de Bromo aan, aan boord hebbende den heer Maijor, kommissaris van Bali , 

 en den heer Lange van Badong. Dien avond nog bragt men eenen brief van den radja, 

 waarin hij te kennen gaf dat hij niet gaarne den heer Lange bij hem wenschte te zien, omdat 

 hij dien heer als vijand enz. beschouwde, hetgeen welligt toe te schrijven is aan drijfveêren 

 van eigenbelang bij hen , wier belangen met die van den heer Lange in strijd waren. 

 Den 80 sten begaf de kommissaris zich naar Mataram om een bezoek bij de twee broeders af 

 te leggen, vergezeld van nagenoeg het geheele état Major van den Bromo, den heer Kirg en 

 een zijner kommiesen. Voor de poort van de stad werden wij door nagenoeg 200 met 

 geweren gewapende mannen begroet, die ons al schietende vergezelden. 



Gelijk altoos bij dergelijke gelegenheden, begaf zich het geheele gezelschap eerst bij den 

 oudsten broeder. 



Het binnenste van het paleis onderscheidde zich inderdaad door eene bewonderenswaar- 

 dige netheid. Het water stroomde, bij voorbeeld, door van Chineesch marmer gemetselde 

 goten. De huizen zijn meestal van hout en getimmerd door Ghinesche werklieden. Dat, 

 waarin wij gingen zitten, was van voren versierd met Ghinesche of Europesche schilderijen, 

 met veel smaak en symmetrie gerangschikt. Geheel in den omtrek waren kleine tuinen of 

 opene loodsen, of in de hoeken eenige stallen, die in netheid niet van het overige verschil- 

 den. Zoo lang de jongste broeder niet daar was, sprak men slechts over onverschillige din- 

 gen; alleen toen deze binnenkwam, begon men over staatkunde te spreken en over zaken 

 te besoïgneren. 



Nadat alle onderhandeling was afgeloopen, deed de radja eene soort van ontbijt, of liever 

 gezegd , een voorloopig ontbijt opdisschen, bestaande uit vruchten , confituren en tot drank , 

 brandewijn met klapperwater. De gansche tafel was bedekt; de schalen waren van mas- 

 sief goud of zilver; wij telden er zes en dertig, bijna allen van goud. Dezelfde rijkdom 

 deed zich opmerken in de wapenen, welke zich in menigte overal tegen de zoldering der 

 huizen en der pondoppo's bevonden, en welke met eene zorgvuldigheid worden onderhou- 

 den, die men vruchteloos in menig Europeesch arsenaal zoude zoeken. 



