Bij het wedergeven der Javaansche en Sanskritletters door Hollandsche letters hebben wij de Fransch- 

 Hollandsche wijze gebruikt , die voornamelijk wat de palatale letters aangaat het naast staat aan de zakelijke 

 uitspraak der inboorlingen van Java en Balt. 



Bijaldien de omstandigheden het gedogen, hoopt de schrijver na eenigen tijd op dit „voorloopig verslag" 

 een uitvoerig werk over dat merkwaardige eiland te laten volgen. 



Taal- en Letterkunde. 



De taal van Bali is, even als die van Java, in eene hooge en lage verdeeld, wordende 

 de eerste van den mindere tegen den meerdere, de laatste van den meerdere te- 

 gen den mindere gesproken. De Aoo^re taal is nagenoeg zuiver Javaansch, maar zij stemt 

 niet geheel met de tegenwoordige hoog Javaansche taal overeen; zij bevat vele woorden, die 

 op Java thans tot de lage taal behooren, terwijl andere hoog Javaansche woorden niet mogen 

 gebezigd worden zonder aanstoot te geven. Het is dus voor eenen Javaan gemakkelijk de 

 hooge taal van Bali te verstaan; maar hij zal niet in staat ziju die taal zuiver te spre- 

 ken. De lage taal daarentegen heeft zeer weinig met het Javaansch gemeen en komt meer 

 overeen met het Maleisen en Soendaasch, in dier voege dat zij door menschen van wes- 

 telijk Java ligt aangeleerd wordt. Deze taal is die der oorspronkelijke bewoners van Bali 

 vóór de overkomst der Javanen; eenige veranderingen heeft zij natuurlijk ondergaan, maar 

 over het algemeen vinden wij in haar een ruw Polynesisch dialect, dat, bij de herkende 

 verwantschap van al die talen, het meest met de weinig beschaafde dialecten, het Soen- 

 daasch en oorspronkelijk Maleisch, overeenkomt; terwijl zij van de slepende taal van Java, 

 die door meer dan duizend jaren zich tot hare tegenwoordige verfijning gevormd heeft, 

 zeer veel verschilt en achterlijk is. Op Bali waren voor vier honderd jaren nog wilden of 

 halfwilden, zonder eene sierlijk gevormde taal; hetzelfde kunnen wij wel van de Maleijers, 

 voor de aanneming van het Mohamedanisme, en van het Soendavolk voor het bestaan 

 des rijks Padjadjaran aannemen. Daaruit alleen, namelijk uit de oorspronkelijke verwant- 

 schap van al de talen, van Sumatra tot Bali en verder in het oosten, die zich alleen 

 daar duidelijk bewaard heeft, waar de volkeren op eenen lagen trap van beschaving geble- 

 ven zijn, mogen wij de overeenkomsten tusschen de lage Balinesche taal en het Soendaasch 

 en Maleisch verklaren ; aan eene overeenkomst van Soendanezen of van Maleijers op Bali is 

 volstrekt niet te denken. De Javaansche veroveraars vonden deze taal op Bali de heerschende 

 en konden haar niet verdringen , en zulks voornamelijk, wijl de bevolking van Bali te talrijk 

 en meer door de grootere beschaving der Javanen dan door het geweld der wapens ten on- 

 der gebragt was. Als hooge taal hielden de aangekomen veroveraars de medegebragte Ja- 

 vaansche ; tot het verkeer met het volk moesten zij de oorspronkelijke Polynesische taal aan- 

 leeren, die ook door de bevolking onder hen alleen gesproken werd en thans nog meer 

 omvang op Bali heeft dan de lage taal op Java. Zich verstaanbaar uit te drukken in 

 de hooge taal, is eene zaak, die thans nog voor den genaeenen man uiterst moeijelijk is; 

 en geheel, volgens de wetten der hoffelijkheid, tegen iederen rang van meerdere of min- 

 dere te spreken, is een vereischte, dat zelfs menig jong vorst zich nog niet heeft kunnen 

 eigen maken. 



