13 



van het Indische. Op Java is tot nu toe alleen eene Javaansche bearbeiding van het Kawi- 

 werk, de Romo , bekend gemaakt; deze staat in taal en stijl ver achter bij het Balinesche 

 Kawiwerk, en wordt door de Balinezen als eene verbastering beschouwd. Waarschijnlijk is 

 de Romo eerst in den Mohamedaanschen tijd vervaardigd, en wel, toen men, nadat de 

 godsdienstijver meer gekoeld was, zich de oude fraaije litteratuur herinnerde, doch de ken- 

 nis van het Kawi al verloren had. 



Ik had een goed manuscript van het Rdmdjana ter leen van den voornaamsten en 

 geleerdsten priester in Badong , den Padanda Made Albiig Katjeng in Taman Intaran. 

 Het houdt het volledige Rdmdjana op 210 lontar-bladeien in, en is zeer netjes en met naauw- 

 keurig gebruik der ongewone teekens en inachtneming der euphonische wetten geschreven. 

 Aan dit manuscript ontbrak het laatste blad met het onderschrift; het is dus niet te be- 

 palen, hoe oud het is. Men heeft voor mij het kleine ontbrekende gedeelte van den tekst 

 uit een ander manuscript overgeschreven. Dit andere manuscript is geschreven in het 

 jaar (ran Sdka) 1693, beantwoordende aan het jaar van Christus 1771; en wel op 

 Bali in Bandharapoera (de Sanskritische naam Voor Badong). Badong beteekent èn 

 het kleine koningrijk van dien naam, èn de nabij elkander gelegen plaatsen der heerschers 

 van Badong. Bandharapoera zou te vertalen zijn » de stad der verbinding" of »de verbon- 

 den paleizen der vorsten," naardien poera èn stad èn vorstenpaleis beteekent. Het Bali- 

 neesch woord badong zelf heeft ook die beteekenis. Het is geschreven met alpasdstra (klei- 

 ne letters); hierbij zoude men kunnen denken aan groote (Kawi of Sanskrit) letters. 

 De gewone Balinesche letters zijn inderdaad klein (alpa) te noemen in vergelijking met de 

 oude op Java zich nog bevindende geschriften. Echter vindt men op Bali volstrekt geene 

 andere letters, dan het gewoon nieuw currentsehrift, en zelfs de geleerde priesters hebben 

 iedere herinnering van oudere letters verloren. Inscriptiën op steen [zeide ik reeds] zijn 

 er niet aanwezig, en de Sanskritletters, die ik vertoonde, waren aan hen volkomen onbe- 

 kend. Wij hebben dus onder alpasdstra niets anders te verstaan, dan dat de schrijver 

 uit ootmoed zegt, dat hij die onvolmaakte letters bezigt, omdat zijn gebrek aan groo- 

 tere kunde hem verhindert beter en rigtiger te schrijven. 



De laatste woorden houden eene aanroeping aan de godheid in , en bevinden zich met 

 eenige afwijkingen aan het einde van verscheidene manuscripten; zij zijn zuiver Sanscrit en 

 beantwoorden aan de aanroepingen in het begin van Sanskritwerken : Siddir astoe , ta- 

 tastoe , ong Saraswatie namah, ong tfmoeng Ganapataje namah, ong sri Goeroebjo namah; 

 «moge dit voleindiging zijn, dit moge zóó zijn (?): Ong vereering aan Sara swati, Ong vereering 

 aan Gakapati , Ong aan de goeroe' s- vereering!" Het woord t'moeng is niet duidelijk en geen 

 Sanskrit. De inroeping van tat- astoe, (moge dit zijn), schijnt ook overvloedig ; wilde men 

 het verklaren door tatha- astoe (dan moge zijn), dan wordt de zin niet beter ; Saraswati is 

 de godin der letteren, de echtgenoote van Brahma; in ieder Balineesch jaar heeft zij een feest, 

 waarbij de gezamenlijke manuscripten uitgebragt en in den tempel gewijd worden. Ganapafi 

 of Ganèsa, de zoon van Siva en Parvati, is de god der kunsten en der slimheid, de Indi- 

 sche Mercurius; zijne slimheid wordt afgesmeekt èn in Indië èn op Bali, om de hinder- 

 palen, die zich bij de vervaardiging van een belangrijk werk mogten in den weg stellen, |e 

 overwinnen. De goeroe' s zijn op aarde dé ouders en de geestelijke leeraars ; hier moet men echter 



