17 



Rama op zijnen veldtogt tegen het zuiden van IndiéJ aan zijnen zoon Dredasja onderwijs 

 geeft; ook dit werk moet niet met de Parvds van het Mahabharata verwisseld worden. 



Tot de oude Indische litteratuur behooren verder de wetboeken , vooral dat van Manos. 

 Daaruit zijn ook de Balinesclie wetboeken geput, doch zij zijn noch in Sloka's noch in Ka- 

 wi vervat, en wij zullen ze dus na de Kawi- litteratuur behandelen. Het oorspronkelijk 

 wetboek van Manoe, Manawadarma- sdstra is noch onder dezen naam, noch onder dien van 

 Menawa- sdstra, [gelijk het volgens Raffles (I. 391) op Bali zoude heeten] , bekend; wel echter 

 wordt Praboe Manoe als grondlegger der wet opgegeven, en de Indische oorsprong der Bali- 

 nesche wetten eu wetboeken is dus zeker. Vooral wordt het Poervddigama of Siva- 

 Sdsana gezegd van Manoe af te stammen. (Zie later). 



Gewone Kawi-litteratuur. 



1 . Bdrata - Joedda. Aan de Parva's sluit zich volgens den inhoud het Bdrata - 

 Joedda. Dit werd langen tijd als de eenige bearbeiding van het Indische Mahabharata op 

 onze eilanden aangezien. Maar wij hebben nu op Bali de oorspronkelijke stukken van dat 

 epos wedergevonden. Het Bdrata -Joedda is vervaardigd naar 4 van de Parva's, te weten naar 

 het Bisma- , Drona-, Karna- en Salja-Parva; de schrijver is Hempoe (of M'pob) S'bah, die 

 in den tijd van Sri Padoeka Batdrd Djajabaja, vorst van Kediri, leefde, en op bevel van 

 hem schreef ; met de vervaardiging van dit werk bedoelde de vorst een kadigdjajan, eene 

 loereldoverwinning. Hierin vertoont zich ook een Indisch denkbeeld : door 't verrigten van groote 

 offeranden, door groote werken van bouwkunst en door werken van litteratuur wordt niet alleen 

 de uitvoerende vorst vermaard, maar hij verkrijgt ook buitengewone magt, en is daardoor in 

 staat het heel-al aan zijnen wil te onderwerpen. Zulk een doel had ook de groote offer- 

 ande des vorsten van Lombok (in September 1846), die, daar hij niet overal als regtma- 



tige vorst erkend is, door offeranden en talrijke almoezen, én zijne koninklijke regten 

 dacht te beweren én zich tot oorlogsondernemingen bekwaam te maken. De tijd der ver- 

 vaardiging van het manuscript, dat ik gebruikt heb, is het jaar van Saka 1724 (gelijkstaande 

 aan 1802 n. Gh. ). Naar het uiterlijk voorkomen zou ik het mscr. voor veel ouder gehouden 

 hebben; in 46 jaren zijn de lontarbladeren al zeer verminkt, en het is dus wel zeker, wat 

 ook van Indische manuscripten gezegd wordt, dat zij niet ouder dan 100 jaren kunnen wor- 

 den. Dit zal ook eene van de redenen zijn, dat op Java in zoo korten tijd bijna de ge- 

 heele oude litteratuur verloren geraakt is, dewijl men, toen de lust tot de oude litteratuur 

 opgewekt was, nagenoeg geene oude manuscripten meer vinden kon. In Bali kan men even- 

 eens niet op zeer oude manuscripten hopen, maar diegenen, die in de priester- familiën 

 bewaard en overgeschreven worden, kunnen bijna als origineel beschouwd worden, daar in 

 die familiën de kennis van taal en godsdienst met de stiptste naauwkeurigheid bewaard wordt. 

 Enkele fouten zijn natuurlijk ook hier mogelijk. 



De plaats der vervaardiging van het manuscript is Swetjtja-nagara, ook nagara Su- 



kawati genaamd, liggende in het rijk Gianjar. Wij hebben al boven gezien, dat Badong 

 ook een Sanskrit - naam ( Bandanapoera) heeft; hetzelfde is het geval met alle voorname 

 plaatsen op Bali; onze plaats heeft zelfs twee bijna gelijkluidende Skt. - namen. Sukawati 

 Wï«< deel. 1848. 3. 



