28 



(9). Poengkoe wordt verklaard Pandita. Nog eens wordt hier gezegd , dat dit nieuwe 

 wetboek voor alle priesters gelden zal , die zich aan het Sivdgama » de eeredienst van 

 Siva" houden. 



(10). Wjawahara-witjedaka. Vjavahdra (volgens Wilsoh) «eontest at law," »lawsuit," 

 »process/' Witjhedaka van witjheda »separation," »disjunction," »dividing," »cutting;" 

 daarvan is afgeleid witjedaka «iemand die scheidt, afzondert," dus, in geval van een pro- 

 ces, degene, die de beoordeeling en beslissing heeft; het geheele compositum beteekent dus een* 

 regter. Daarbij komt sang w'nang mamgatakên wiwddaning sarva djana » degene die bevoegd 

 is de kleinere geschillen van de geheele bevolking te beslechten" (dus juge de pdiiï). Het schijnt 

 hieruit dat de Brahmanen de jurisdictie, zoowel criminele als civile, hebben, en ook Raffles 

 zegt dit. Er zijn thans echter maar weinig regters op Bali uit de klasse der Brahmanen; 

 slechts één in Badong. De opperste regter in Pamtjoettan is een Brahmaan; de overige kun- 

 nen uit alle klassen gekozen worden , en meestal zijn het Soedra's , die met de gewone wetboe- 

 ken, het dgama en adigama, goed bekend zijn. In geestelijke zaken zijn de Pandita' $ regters; 

 in staatszaken zijn het de vorsten. 



(11). Sabd (aula regia), de Indische naam voor het hof der vorsten, waaruit op Java, 

 door voorzetting van pa en aan voeging van an, paséban ontstaan is, die ook door des- 

 zelfs gedaante aan de opene audiëntie -plaats der vorsten beantwoordt. 



(12). Het Sivasdsana of Poervddigamasdsana is dus het wetboek voor alle Brahmanen, 

 zoowel in de steden als op het land, en voor hen, die de regtspleging hebben, zoowel als 

 voor de overige. Het heeft echter geene toepassing in de beslechting der processen van men- 

 schen uit de drie lagere kasten. 



Buitendien bestaat er op Bali een wetboek, Svara genaamd, uitgaande van den Deva A- 



goeng , en geldende voor alle vorsten en voornamen. Of dit hetzelfde werk met de Svaradjamboe 



(of Svadjamboe) zij, laat zich nog niet uitmaken, maar het schijnt daarvan onderscheiden 



te zijn, naardien de bijvoeging van Djambob bij het laatste zijnen Indischen oorsprong 



aanduidt. 



(Verklaring). Tatwa of Toetoer kamoksa (zie boven) houdt in regels voor een gods- 

 dienstig leven met speciale bepalingen van de geboorte eens menschen tot aan zijnen dood toe; 

 veelvuldig wordt het vasten, brata (Ind. vrata, votum) vereischt. Naar deze geschriften le- 

 ven niet alleen de Padandds , maar ook de vorsten en voornamen, die naar den staat van 

 heiligheid aspireren; zij bereiken daardoor de waardigheid van Resi (een heilige, vrij 

 van zonde), en de priesters worden Brahmarsi, en de vorsten Radjarsii de laat- 

 sten staan, gelijk natuurlijk is, volgens hunne geboorte, in rang onder de eerste. Ieder 

 vorst moet eigenlijk naar die waardigheid trachten, en de abiseka »de zalving" van den 

 eersten vorst is daarvan afhankelijk. Door het Resi — worden, en de Abiseka, verhoogt zich 

 niet alleen de waardigheid van den vorst, maar hij wordt als het ware in de kaste der 

 Brahmanen opgenomen; — deze bepaling bestaat ook in Indië. De vóór -laatste vorst van 

 PanCtjoettan was Resi en had de Abiseka; eveneens de vroegere Deva Agoeng's. Tegenwoor- 

 dig heeft geen vorst van Bali de Abiseka. De rddja Kassimah tracht echter naar de waar- 

 digheid van Resi. 



