41 



agun sagara (agun moet zijn agoeng; bij Crawfurd » on the island of Bali," Asiat. Res. XIII), 

 is dezelfde als Varoena. 



Jama, de god des doods en der straffende geregtigheid, wordt geïdentifieerd met Siva (en 

 Küïla) ; bijzonderen cultus heeft hij niet, maar men vereert Siva ook onder den naam van 

 Jama. Hij heet sang hjang Darma (de geregtigheid) ; en Prctaradja (de vorst der overledenen). 

 Met zijne strenge straffen (b. v. 't koken eener ziel in een koperen ketel voor duizenden van 

 jaren) , is men zeer bekend. Hij wordt als god, niet als Rdksasa beschouwd, hoewel hij 

 tanden op wangen en voorhoofd heeft (dangstra, vgl. Ganesa), en buitendien de bekende 

 slagtanden der Rdksasa's (sijoeng of tjaling); zijn attribuut is: de gad", knods. 



De overige goden der cardinaalpunten hebben als het ware geene vereering. Soerja is ge- 

 lijk met Siva, en de cultus der priesters is aan dezelven gerigt; masoerjasewana, (ver- 

 eering der zon). Tjandra , de maan, in Indië een attribuut van Siva, is mij op Bali als 

 zoodanig niet bekend geworden. Maar alle voorname feesten regelen zich naar de volle en 

 nieuwe maan. In de eerste, witte helft der maan zullen alle groote verrigtingen (offeran- 

 den, verbrandingen), uitgevoerd worden, om den voorspoed te verzekeren. Anila of Wajoe (Bal. 

 Bajoe) heeft in 't geheel geene vereering, maar wordt beschouwd als het vitale principe; bij het 

 vasten (brata) zal de boetedoener alleen van den vajoe leven. Verder komt de vajoe in zijne 

 verscheidene vormen bij genezing van ziekten in aanmerking. De heelmeester laat zijnen 

 vajoe in het ligchaam van de zieken overgaan. Daarom zijn dan ook de Padanda's bijzonder ge- 

 zocht, om ziekten te genezen, daar hun vajoe bijzonder heilig is. 



Koevera, de god des rijkdoms, (Bal. Koebera) alleen uit de mythen bekend. Minder nog 

 Nirriti en Isani. Agni eindelijk, de god des vuurs, wordt veelvuldig bij den Veda-cullus op Bali 

 even als in Indië aangeroepen, maar heeft noch tempels noch vereering door het volk. 



Tot de familie van Siva, maar toch als ondergeschikte goden, behooren Ganesa en Kartikeja of 

 Skawoa, zijne zonen. De laatstgenoemde is mij op Bali nog niet bekend geworden; daarentegen 

 bestaan van Gatsesa (gewoonlijk Gana) verbeeldingen in steen , (Ganesa-beelden zijn door Kaboe 

 Ajoe op Bali ingevoerd; (vgl. Abdullah in het T.v. N. I. 7. 2. 161 volgg.) en schilderijen, allen 

 vrij ruw. Men vindt de steenbeelden somtijds in de SivA-tempels, en Ganesa verschijnt dan 

 openbaar als ondergeschikte, dienende godheid, die veel overeenkomst met de wachthoudende 

 Rdksasas heeft. Bijzondere cultus en offeranden voor hem zijn niet bekend. Voor de lit- 

 teratuur heeft echter Gana hetzelfde gewigt op Bali als in Indië. Hij is de god der geleerd- 

 heid en der slimheid (ook der orang dagang en der dieven). Hij heet Gawapati (heer der 

 heerscharen, (hij is de aanvoerder der nog lagere goden); Winajaka (de leidsman, met betrek- 

 king tot hetzelfde denkbeeld); SARwawiGNA (van sarva, al, en avigna, zonder hinderpaal, d. i. 

 die alle hinderpalen overwint; Wignakarta (vigna, hinderpaal, Karta waarschijnlijk van Krit, 

 snijden, oplossen, — die de hinderpalen oplost). Op de verbeeldingen, die men van hem teekent,, 

 houdt hij in de regterhand depoestaka, een boek van lontar-bladen, als teeken der geleerdheid. 

 Van zijne overige (Indische) attributen, met uitzondering der maan, heb ik nog niets gezien of ge- 

 hoord. Hij heeft een olifantsnuit {toelalï), en olifantstanden {gading); buitendien de dangstra, 

 die wij bij Jama gevonden hebben, op koonen en voorhoofd. Alleen bij Ganesa en Jama dui- 

 den deze gedrogtelijke ledematen niet de daemonische natuur aan; anders behooren zij 

 slechts aan de Boetas en Rdksasas, en ook aan goden, die naar hunne verkiezing daemonische 



22 ste deel. 184Ö. . 6. 



