onder een dak, met al de utensilien tot de Soerjasevana naast hem. — Tot de wijze der 

 vereering behoort ook de Pradaksind, de omwandeling van den tempel ter regterhand, die 



tot drie keeren geschiedt; zij wordt door de Panditas maar in den geest verrigt, terwijl het 

 ligchaam altijd onbewegelijk blijft. Ook bij de offerenden heb ik ze nog niet waargenomen , en 



schijnt dit gebruik niet in den volks-culfus van Bali ingedrongen, maar in zijne plaats het Poly- 



nesischè tandakken (1) getreden te zijn j terwijl de herinnering aan den oorpronkelijken vorm der 



vereering met Pradaksina bij de priesters gebleven is. 



Ornaat der Pandita's. 

 ■■ ■ ' 



Bij de groote feesten der vorsten, bij verbranding van voornamen en bij den huïselijken cul- 

 tus op volle en nieuwe maan, heeft de Padanda een eigen ornaat, dat veel met de versierse- 

 len, die wij bij de Javaansche godenbeelden vinden, overeenkomt; zij zijn gekleed op de ge- 

 wone Balinesche wijze, het bovenlijf naakt; (Zie de godenbeelden van het Bataviaasch Ge- 

 nootschap van Kunsten en Wetenschappen); het kleed, dat van de heupen af neervalt, is 

 bij deze gelegenheden wit. Op het hoofd heeft hij eene roode muts, de kleur daarvan 

 mag echter ook tmYzijn; deze wordt Djatd (Zie de catalogus van Ind. oudheden pag. XXV) 

 genoemd; Djatd is anders de haardragt der Sivaïten, hier echter het hoofddeksel. Eenige 

 overeenkomst heeft deze Djatd met het hoofdtooisel van Bagawan Trinawihdoe (No. 1-45.) en 

 meer nog met de Gloeng Koeroeng van de Balinesche verbeeldingen van Siva. Zij is boven 

 wijder dan beneden, en gaat op het achterhoofd dieper af, dan van voren. Ik telde IS ringvormige 

 afdeelingen, van beneden naar boven gevormd door smalle goudstrepen, die om het fluwee- 

 len bekleedsel van den top heenloopen ; op mijne vraag, of deze afdeelingen en het getal 

 van afdeelingen eenige bef eekenis had, antwoordde men mij ontkennend; desniettemin ben ik 

 genegen deze trappen in verbinding met die Ie brengen, die ik aan de Meroes (zie boven) 

 in de tempels waargenomen heb. In de Meroes heb ik tot nu toe niet meer daken dan 11 

 geteld ; zouden de Panditas zich nog grootere heiligheid aanmatigen door een grooter getal 

 van verdiepingen van hunne djata, die ik als eene soort van Meroe beschouwen durf? 

 Bij hunnen naam (Siva) gevoegd, schijnt dit niet geheel onwaarschijnlijk; hun eigen 

 Meroe, als het ware de Meroe der Brahmanen , zoude dan hooger zijn dan die van de door 

 het volk vereerde goden. 



Op den rand van de Djata, rondom het voorhoofd, loopt een snoer, op Bali genoemd Kesdbhd- 

 rana , versiersel van het haar ; in Indi'è Moekoeta; zij is een met goud overtrokken band, die op kor- 

 te afstanden met Soerjakdntas (2) (volgens de meening der Balinezen eene soort van edelgesteenten) 



(1) Tandak schijnt echter ook een Indisch woord te zijn ; tandoe is een van de deurwaarders van Siva, en 

 meester van het dansen en de mimik; tandaka is een goochelaar ; tandawa »dans met hevige gesticulatie," 

 zoo als Siva en zijne volgelingen dien uitvoeren. 



(2) Soerjakdnta (van de zon geliefd ) , een edelgesteente, dikwijls het kristal beteekenende , maar eigenlijk ge- 

 zegd uit de stralen der zon ontstaan te zijn. De Balinesche Soerjakdnta zijn van kristal of glas, en zullen uit 

 poesakas van Madjapahit gevormd zijn. Dat dit edelgesteente bij het Soerjasewana gebruikt wordt, d. i. de 

 vereering der zon , duidt nog meer het aanzien dezes hemelligchaams aan. Een ander edelgesteente van fabelach- 

 tigen oorsprong is de Tjandrakanta , ontstaan uit de gecondenseerde stralen der maan. 



