60 



den. Zij is daar verschillend naar de drie verschillende kasten. Op Bali' vinden wij haar 

 alleen bij de Padandas, en ook bij hen alleen maar, als zij in vollen ornaat zijn. Maar ook 

 de Xatrijds en Wesja's, en zelfs Soedra's, die daartoe de permissie der Padandas verkregen 

 hebben, dragen een' beschermenden band, een soort van amulet, in den oorlog, die met 

 denzelfden naam (Sampat) beteekend wordt ; zij dragen hem echter alleen in tijd van oorlog. 

 In Badong heb ik het nooit gezien. — Tjandra of woelan toemanggal (de wassende maan) 

 is in het hoofdtooisel van Gahesa, even als bij de Javaansche beelden van dien God. De 

 schedel (moenda) boven de tjandra is aan de Balinezen niet bekend! Zij hebben een' mil- 

 deren vorm van godsdienst, waarmede zich schedels, en schedelketens (bij den Indischen 

 Siva en Gakesa, ook op Java) niet laten vereenigen. De naam van Siva, Kapalabret, »de 

 schedeldragende" schijnt op Bali niet duidelijk meer verstaan te worden. Het feeken op 

 het voorhoofd, dat zich bij eenige goden (b. v. Ganesa) bevindt, — niet te verwisselen met het 

 derde oog van Siva en Indra, — heet tjoeoend.oeng ; het wordt ook door de vorsten bij het 

 opschikken tot den cultus op het voorhoofd geteekend; de beduidenis is niet bekend. 



De koning Siva-Boedda wordt in de Rangga Lawe als heerscher van Toemapèl genoemd. 

 Zijn rijk ging te gronde door het volk van Daha (Kediri). De naam van dezen koning 

 kan wel niet anders zijn, dan de aanduiding van den toestand der godsdienst. In dien 

 tijd moet het Boeddhisme en Sivaisme volkomen vermengd geweest zijn. De ondergang van het 

 rijk schijnt dan eene reactie, door de Sivaïten bewerkt, voor te stellen; en het is te merk- 

 waardiger dat dit rijk met gemengde eeredienst door dat van Kediri ten onder gebragt 

 werd, waar zich onder Ajer Langgia en Djajabaja de bloesem der Sivaitische priesters en geleerden 

 bevond, hoewel voornamelijk de laatste (Djajabaja) de Boeddhisten ook duldde ( men zie on- 

 der het art. Letterkunde). Van Kediri leiden ook de regtgeloovige Balinesche Siva -Brahmanen 

 hun geslacht af. Op de vermenging van het Sivaisme en Boeddhisme hebben wij al op ver- 

 scheidene plaatsen opmerkzaam gemaakt. Wij sommen te dezen betoge hier nog eenige 

 verschijnselen op. Wij vonden een BoEDDA-figuur op een' SiVA-tempel in Boleleng ; op de djata 

 der Padandds bevindt zich een kogel onder den linga; voorts omgestooten potten of glazen op 

 de tempelhuisjes; in de Oesana Bali bij de goden en ook aan het hof van Djajabaja (in 

 het Bdrata- Joedda) hebben wij de Resi Seva Sogata (Saiva tot Siva, Saugata tot Soegata 

 of Boeddha behoorend), Resis (heiligen deels in den hemel, deels op aarde,) van de eeredienst 

 van Siva en van Boeddha; in de Oesana Java hebben wij Siva, Boeddha en Bobdjakgga als 

 zonen van sang Hadji (den oorspron keiijk en). 



De Boeddhisten, zegt men op Bali, zijn later gekomen dan de Sivaïten; als dit van de 

 komst naar Java geldt, dan stemt het met de narigten op Java overeen, waar ook de 

 Boeddhisten later dan de Brahmanen zullen gekomen zijn. Hetgeen op Java gebeurd is, 

 wordt zeer dikwijls ook door de priesters verwisseld met de gebeurtenissen op Bali. In de 

 Chronologie en aardrijkskunde zijn deze volkeren bijzonder zwak. — Bij Raffles, Appendix K, 

 bladz. CGXXXIX, is een berigt van een' Mohamedaan over Bali ; daarin vindt men : 

 »De godsdienst van Boeddha (waaronder hij blijkbaar de geheele Hindoe-dienst verstaat) is 

 verdeeld in Sakdlan en Niskalan. Het eerste gedeelte zal alle aardsche dingen, en het twee- 

 de de godsdienst bevatten." Deze verdeeling bestaat in de geschriften (toetoer) der Baline- 

 zen, maar zij heeft geene betrekking op de godsdienst; sakdia is, hetgeen in den tijd, 





