§ 12. De betrekkelijke vrijzinnigheid der uitgekomenen. 23 



schrifturen van onze ambtenaren uit die dagen te lezen, om te zien hoe men 

 elkander met de Adam Smith's , de Quesnay's , de Bicardo's , de Say's , enz. 

 bombardeerde. Een stelsel had door zijn karakter iets militants; men moest 

 er zijn voor of' tegen ; bij overeenstemming was men elkanders vrienden , in 

 het andere geval doodde men elkander met de pen, met achterklap, met 

 meewarig schouderophalen, met onderschatting, met achteruitzetting. Het had 

 dan ook iets geheimzinnigs zoo'n stelsel , iets knaps ; want het deed zich voor 

 als een steil geheel, hetwelk, als men het afkeurde, niet verstaan werd, 

 waarin men niet was doorgedrongen, dat voor het gewoon menschenverstand 

 te hoog stond. Zoo sloeg men dan elkander l ). 



Jonge mannen , die in latere jaren over koloniale politiek hunne denk- 

 beelden uit Nederland medebrachten, en natuurlijk hervorming toejuichten, 

 behoefden niet mede te tellen; ze werden eenvoudig lachend bejegend; de 

 tijd zou hen wel veranderen. Maar — en hier lag het gewichtig verschil — de 

 nieuwe ambtenaren , die het Staatsgebouw weer kwamen in elkaar zetten , 

 waren, gelijk op bl. 17 werd herinnerd, zoo jong niet meer; het waren 

 deze , die aanstonds in min of meer beteekenende positiën werden ge- 

 plaatst ; zij het ook tegen wil en dank , maar men moest er mede afrekenen. 

 Niet, dat het nog revolutionairen waren als kinderen van de verloopen 18 e 

 eeuw ; daarvan hadden ze gelukkig meer dan genoeg. „Wat toch wonnen" , 

 vroeg de vader van J. C. Baud, in een brief van 1806 aan zijn zoon, „Brutus 

 en zijne vrienden door den moord van Caesar'? Zij leverden hun vaderland in 

 handen van nog erger tirannen" 2 ). Wel zeker, die ellendige Brutussen 

 brachten het lieve vaderland maar naar Parijs. Bousquet is er daarom al 

 even gebeten op; hij noemt in 1819 al die Brutussen verdoemde „wind- 

 makers" 3 ); en Van de Graaff acht het niet overbodig te verzekeren, dat 

 de „chevaleresque reuzenplannen" zijner jongelingsjaren voorbij zijn 4 ). Neen 

 waarlijk, opgewonden standjes waren ze niet meer. Men mag wel aannemen, 

 dat toen op den 19 ea Februari 1826 de aanzienlijkste ingezetenen van Batavia 

 in het paleis van den commissaris-generaal Du Bus werden genood , ten einde 

 lid te worden van een genootschap voor het bestrijden van de revolutie 5 ), 

 de genoodigden enkel uit deferentie voor den Landvoogd aanstonds aan die 



') Het zotte gebruik van het woord stelsel trok nog mijne aandacht bij het lezen der Memorie 

 van Toelichting op het dd. 9 Juni 1900 ingediend ontwerp eener Comptabiliteitswet voor Neder- 

 land van den minister Pierson. Als beginsel voor het boekingsjaar der ontvangsten kan men 

 nemen óf het jaar, dat de Staat recht krijgt op het middel; óf het jaar, waarin de gelden in 

 's Lands kas worden gestort; m. a. w. , leest men hiervoor: óf „het stelsel der verkregen rechten", 

 óf „het kasstelsel" ! 



') Mijeb's Baud bl. 15. 



8 ) B. bl. 70. 



4 ) B. bl. 214. 



*) Zie § 62. 



