24 § 12. Muntinghe's beroemde memorie van 11 Juli 1817. 



malligheid meededen , gelijk de Bataviasche Courant verkondigde ; doch men be- 

 hoeft er evenmin aan te twijfelen , dat de toongevers in onze correspondentie- 

 inderdaad van alle revolutionaire denkbeelden, ook op koloniaal gebied, los waren. 



Het had evenwel zijne grenzen. Mannen als Van de G-raaff stonden hoog 

 genoeg om niet het goede , dat de revolutie had aangebracht , te kunnen waar- 

 deeren. Op sociaal gebied waren de uit Holland aankomende heeren natuurlijk 

 geschoold door de lessen der économie politique; ze wisten er althans wel zoo- 

 veel van , dat de nieuwere staathuishoudkundige wetenschap den staf had 

 gebroken over de oude Compagnie's manieren, die den overheerscher uit- 

 sluitend ten koste van land en volk verrijkten. Hoor, hoe de oude school hen 

 tegengromde ! „Als 11 , klaagt een gewezen gouverneur van Java's Noord-Oostkust, 

 „men 45 jaren in eene kolonie is geweest, onder differente regeringen , : en 

 dat men in onderscheidene betrekkingen geweest is, waardoor men de gelegen- 

 heid gehad heeft land , volk en administratie te leeren , dan laat men zich 

 maar zoo niet opdringen , om datgene te geloven , wat nieuwelingen oordeelen 

 het beste te zijn. Baardelooze jongelingen, die pas voet aan wal zetten, hoort 

 men immers over de Javasche huishouding spreken , alsof zij 25 jaren op het 

 eiland waren geweest, en hetzelve geheel doorkruist hebben" J ). 



Nu, voor de nieuwelingen van '16 , al waren ze ook geene baardeloozen , werd 

 de steun van een erkend koloniaal deskundige eene uitkomst, omdat, overeen- 

 komstig eigen ideeën , de toepassing van eene vrijzinnige richting ook doof 

 deze werd voorgestaan. Zoo maakte op, hen Müntinghe's beroemde memorie 

 van 11 Juli 1817 den indruk eener openbaring 2 ). Voor de nieuwelingen had 

 Muntinghe niet behoeven te preeken; ze waren reeds te voren verkapte gelijk- 

 gezinden ; maar met al de kracht van zijn groot talent , gaf Baffles 1 voot- 

 malige vriend aan de denkbeelden een voor verwezenlijking vatbaren vorm. 



Van dé Graaff was er weder verrukt over. Met „eene meesterlijke hand 11 , 

 oordeelt hij, werd in de „schoone memorie 11 de nieuwe richting aangewezen; 

 het heilzame er van betoogd met „overwinnende argumenten 11 *)'. De vol- 

 doening er over werd slechts getemperd door de vrees voor den invloed van 

 de oude school. Nog in Nederland zijnde, hadden 'n Van den Bosch, 'n Van 

 Alphen bedenkelijk over de vrijzinnige denkbeelden het hoofd geschud; reeds 



1 ) N. Engelhard: in de Memorie, aangehaald op bl. 22 noot 2. 



2 ) 'De datum van dit stuk, hetwelk men vindt afgedrukt in V. D's „Landelijk stelsel" dl. I 

 bl.' "279 en 'T. v. N. I. , jaarg. 1850 dl'. II bl. 307, wordt niet overal gelijk opgegeven, hetgeen 

 mïf twijfel deed opperen, of 11 Juli, hetwelk inderdaad de dagtoekening is, niet moest zijn 

 14' Juliï- èie Oorzaken bl. 18 noot. In D. C. Steun Parvè's „Koloniaal Monopolie stelsel" (1850), 

 leeVt men' «p ' bl. 134: „Den 11 Februari 1817 bracht de Raad van Financiën een uitvoerig 

 rapport uit, een rapport, dat een de» merkwaardigste en voortreffelijkste oorkonden is, die in 

 het archief is te vinden, en dat door sierlijkheid van uitdrukking, kracht van betoog en edel- 

 moedigheid van denkbeelden als om strijd uitkomt." — Eindelijk wordt door Van de Graaff 

 over Muntinghe's memorie reeds gesproken dd. 1 Juli 1817: zie B. bl. 13. 



8 ) B. bl. 13, 18. 



