§ 12. Strijd tegen de oudgasten. Daendels als wegbereider. 25 



in 1818 had men er een ernstig geschrift tegen gepubliceerd en staathuishoud- 

 kunde tegenover staathuishoudkunde gesteld i ) ; in Indië zelf wilde 'n Nicolaus 

 Engelhard , 'n Siberg , 'n IJsseldijk ; 'n Senn van Basel , 'n Van Braam , 

 'n Chassé, "n Winckelmann , 'n Rothenbuhler , 'n Veeckens. 'n Lawick van 

 Pabst , allen gewezen Oompagnie's dienaren , van geene nieuwigheden weten ; 

 en dat alles gaf te denken, vreesde Van de Graaff 2 ). Hoe ook, voor zoover 

 „die oude heeren 11 in de Adviseerende Commissie zaten, werden ze althans 

 verplicht Meur te bekennen. „Hier", riep Van de Graaff zijn zwager toe, 

 „zal men dan de broeders leeren kennen en het geloof tot hetwelk ieder 

 hunner behoort 1 ' 3 ) ! 



Aldus de verkettering voor de deur .... Enkelen kozen tijdig de wijste 

 partij , vond de Briefschrijver , door maar dood te gaan. Achtereenvolgens 

 verdwenen toch van het tooneel de Siberg's , de IJsseldijk's , de Senn 

 van Basel's , die als landvoogd , als eerste ambtenaar onder den land- 

 voogd, als raad van Indië, in den goeden Compagnie's tijd de wet hadden 

 gesteld. „Die oude Heeren 1 ', werd niet onvermakelijk naar Holland gemeld 

 in Juli 1817, „schijnen de nieuwe orde van zaken niet te hebben kunnen 

 afwachten 4 ) ! 



Opmerkelijk is het, hoezeer we hier, — zoo geheel verschillend van de 

 latere geschiedschrijvers — de verdiensten van Daendels als baanbreker op 

 den weg van een beter koloniaal stelsel zien waardeeren ; hoezeer Daendels 

 in zoover hooger wordt gesteld dan Raffles, wijl deze slechts op den reeds 

 geopenden weg voortging. Daendelianen waren „meest zeer goede koppen 1 ', 

 die „den grooten meester 11 vereerden , eene vereering , waarin ook de uit- 

 gekomenen deelden, al wilden deze dan ook zijne instellingen, „hoe nuttig en 

 noodzakelijk ook, in vele opzichten", niet aanbidden „als een non plus ultra 

 van alle instellingen 11 ; maar te ontkennen viel het geenszins, meende Van de 

 Graaff, en hij zal vermoedelijk wel niet de eenige geweest zijn, die in 

 1817 zoo dacht, „dat de Gouverneur-Generaal D. den weg gebaand heeft 

 en dat zonder hem , bij een wijs , gematigd en voorzigtig bestuur als het 

 tegenwoordige, de zaken, zoover als dezelve thans zijn, niet zouden zijn 

 gevorderd 11 5 ). 



Dat overigens de strijd over de beste koloniale richting in die dagen man 



l ) Van den Bosch' „Nederlandsche bezittingen in Azia , Amerika en Afrika, in derzelver toestand 

 en aangelegenheid voor dit rijk, wijsgeerig , staathuishoudkundig en geographisch beschouivd". — Zie er 

 een overzicht van in de „Geschiedenis van het KultuarstelseV door Gr. H. van Soest, dl. I (1869), 

 bl. 29 vv. 



5 ) B. bl. 16 — 17, 87, 90, — Verg. over de „vertegenwoordigers van de oudgasterij uit die 

 dagen" Van Alphen bl. 512. 



8 ) B. bl. 13. 



*) B. bl. 16—17. 



5 ) B. bl. 12, 13, 14. 



