36 § 17. Elout door Van de Graaff bewonderd , maar later veroordeeld. 



fatigues van den aard als de laatsten , welke hij heeft doorgestaan , zijn bijna 

 ook niet van hem te vergen. Beide zijne voeten zijn ellendig bezeerd gedurende 

 zijne reizen op de ongebaande wegen in de Lampongs en tot zijne genezing 

 heeft hij zeker rust noodig. — Meest van alle schijnt hij echter op te zien om 

 weder in betrekking te komen met den heer M. — Waarom weet ik niet ; dan 

 blijkbaar verdroot het hem , toen ik dezen morgen de passage uit uw brief 

 hem voorlas, dat hij bij aankomst van den heer M. zijne opwachting bij 

 denzelven zou gaan maken. Voor zoover ik weet, is deze Heer alhier nog 

 niet aangekomen." 



Juist in die dagen kwam boeman Muntinghe van Semarang, waar hij 

 met den Gouv. Gen. over de samenstelling der Wolterbe EK-expeditie had 

 geconfereerd , te Batavia terug. Francis ging met loome schreden naar hem 

 toe, en bracht bezwaren in. De Commissaris gelastte hem niet alleen dadelijk 

 naar de Lampongs te vertrekken d. w. z. vier dagen na het benoemings- 

 besluit , doch voegde hem sarrend tot troost toe , dat hij hem eene vaste 

 plaatsing te Palernbang zou bezorgen! Dan liever ontslag uit den dienst, 

 meende de gekrenkte ; doch zoover kwam het niet. Francis begon met zich 

 naar Bantam te begeven, waarna' hem, overeenkomstig Wolterbeek's ver- 

 langen , werd vergund , in de Lampongs zijne nuttige werkzaamheid onder een 

 chef, dien hij lief had, voort te zetten. *) 

 § 17. Had Van de Graaff zijne sympathie voor Muntinghe door diens optreden 



in Holland verloren , zoodat hij sinds slechts op een beleefden , doch niet 

 intiemen voet meer met hem verkeerde 2 ) , evenzoo verdween de groote ver- 

 eering , die Van de G-raaff eertijds voor commissaris-generaal Elout koesterde , 

 en veranderde ze zelfs door afwijkende inzichten in ernstige verwijdering. 



De leidende Commissaris-Generaal heeft , naar mijn inzien , geenszins j 

 onberispelijk gewerkt. Noch zijn optreden tegenover het vertrekkende Engelsche 

 tusschenbestuur , noch vooal zijne politiek tegenover Palernbang, getuigt van 

 groot staatkundig inzicht 3 ) ; en wat het inwendige huishouden van Staat 

 betreft, zijne -Mwn^-opvattingen verdienen o. a. geen naam 4 ), terwijl ook omtrent 

 't het gansche binnenland sch bestuur beheerschende Landelijk stelsel eene zeer 

 grove fout is begaan geworden, waarop ik nader de aandacht zal vestigen. 



Onder de groote administratieve verdiensten van de Commissie-Generaal 

 en het daarop volgend bestuur van Van der Capellen — Van de Graaff 

 moet daarentegen gerekend worden, dat men er ernstig naar streefde, om in 

 de Staatsblad-regelingen, slechts het uitvoerbare af te kondigen. Daardoor is j 

 de wetgeving van dien tijd zoo lang in wezen gebleven; daardoor gaf zij in 



») B. bl. 75 en 76. 



2 ) B. bl. 249. 



s ) Zie ook mijne Elout-verha.no.. in Tijdspiegel, Juli 1898, bl. 229. 



4 ) Zie mijne Muntrede in T. v. N. I. Maart 1897. 



