§ 21. De invoering van het Landrente-stelsei, na de reis van C. C. G. G. 51 



zonder vooraf opgezette ideeën. Ze wenschten aan geen leiband te loopen van 

 een Raffles, noch van zijne Nederlandsche geestverwanten. Wat zij deden, 

 moesten zijzelven doen, uit hunne eigen onbevangen opvatting. Daarom was 

 Muntinghe, na reeds tot commissaris-generaal benoemd te zijn, geschrapt op 

 verlangen van Elout , en door Buijskes vervangen : een povere ruil ' ) ; daarom 

 ging Muntinghe ook niet met de heeren Elout en Van der Capellen op reis , 

 toen zij met zijne beroemde Memorie in de hand , plaatselijk het inlandsche 

 belastingwezen wilden onderzoeken vóór zij er eene beslissing op namen. Com- 

 missaris-Generaal Buijskes bleef er evenzeer buiten , wijl hij zich voor de 

 expeditie naar de Molukken had aangeboden. 



Gedurende een kwart jaar trokken de heeren over Java 2 ). De hen ver- 

 gezellende Van de Graaff was er over uit, hoe nauwgezet de hooge reizigers 

 alles hadden onderzocht en hoe zij eerst daarna eene beslissing namen. Deze 

 was geheel overeenkomstig Muntinghe's richting. Het Landrente-stelsei, alge- 

 meener Landelijk stelsel, had er zijn aanzijn aan te danken. Wat Van de 

 Graaff vooral in deze verheugde, was, dat dit „stelsel" de nieuwe econo- 

 mische denkbeelden huldigde; en daarom moest het tot de „gelukkige 

 omstandigheden" gerekend worden, dat twee zulke oudgasten als Engelhard 

 en Buijskes, hun invloed op de beslissing niet konden doen gelden, de eene, 

 wijl hij geen crediet meer had , de andere wegens zijne afwezigheid in de 

 Molukken. En , roept hij uit , niet slechts het beleid van C. C. G. G. heeft 

 „den staat van Indië" gered, maar tevens „de getrouwheid van eenige nieuw 

 uitgekomen ambtenaren" 3 ). 



Het trekt de aandacht bij de lezing der Brieven , hoezeer die woorden van 

 getrouwheid, goede trouw, trouw, nevens eerlijk, braaf, deugdzaam veelvuldig 

 worden gebruikt, en maar al te dikwerf op eene te eenzijdige beoordeeling 

 wijzen, in zoover namelijk, dat andersdenkenden eigenlijk min betrouwbaar 

 moesten geacht worden. Evenzeer is het kenschetsend voor de toestanden 

 dier dagen, dat de den Gouv.-Gen. toegenegen ambtenaren herhaaldelijk ge- 

 wagen van de trouw, van de verkleefdheid, waarmede ze hem dienen, alsof 

 er niet zoo zeer sprake is van de gewone plichtsbetrachting , die doet werken , 

 waarvoor men betaald wordt, maar van eene verhouding, die een geheel 

 persoonlijk karakter draagt. 



Wat de opvatting van andersdenkenden aangaat , bij wijze van concessie , 

 wil Van de Graaff in 1820 nog wel aannemen, dat ze ter goeder trouw de 

 nieuwe richting bedenkelijk vinden , maar , zegt hij , dan is het ook zeker , 

 dat zij evenals de blinden over kleuren oordeelen. Zoo sprak iemand , die 

 zelf pas vier jaren in Indië was, doch zichzelf bescheiden, als „éénoog", 



') Opvattingen , bl. 82 , noot a. 



-) Zie over deze reis o. a. T. v. N. I. , 3 e jaarg. (1840), dl. II, bl. 360. — Zie mede B. bl. 16 en 18. 



s ) B. bl. 88. Zie ook B. bl. 14. 



