52 § 21. De herstelling van de gouvt s koffieculttjur door C. C. Gr. G. 



koning noemt „in het Land cler Blinden 11 ') ! L. Zegers Veeckens is ook 

 een andersdenkende ; eigenlijk gezegd , is hem , volgens de vrienden , alles onver- 

 schillig, behalve eigen grootheid; en die zal hij weten te bevorderen, door in 

 Holland voor de oude richting op te komen 2 ). Waarom hij er niet evenzeer zijn 

 voordeel in zou kunnen zien met de richting van den heer Van der Capellen 

 te steunen, wordt in het midden gelaten. — Is Van de Graaff gedurende ge- 

 ruimen tijd in de Molukken, dan gaan, zoo waar, „de kwalijkgezinden' 1 op 

 Java aan het werk, en ze zouden het geheele stelsel in gevaar hebben ge- 

 bracht, zoo de Hoofdinspecteur er zich niet dadelijk bij zijne terugkomst 

 ernstig mede had ingelaten en grenzen had gesteld aan „de tegenwerkingen, 

 hier en daar nog in het duister woelende", door welk optreden de „aanhang 11 

 der vijandelijke partij gelukkig dagelijks verminderde 3 ). 



Bleef met den doopnaam L andrente- stelsel Raffles 1 stichting in het leven , 

 tegelijkertijd werd het oude evenmin verwaarloosd. Deels omdat in den 

 oorlogstijd de gouvernementskoffie niet veel voordeel kon geven , deels uit 

 weerzin tegen hetgeen men als slavenarbeid beschouwde , was de gouver- 

 nementscultuur onder het Engelsch bewind in verval geraakt *). De nieuwe 

 Regeering richtte haar andermaal op, doch bevredigde tevens hare eigen 

 vrijzinnige gevoelens door aan het oude een naam te geven , die aan eene 

 vrijwillig aangenomen verbintenis moest doen denken. Was namelijk onder 

 het Engelsche bestuur de belasting op den grond voorgesteld als eene 

 rente of huur, die de inlander voor het bezit aan den Staat had op te 

 brengen , onder de nieuwe Regeering werd de fictie gewettigd , dat de koffie- 

 tuinen door de dorpen in huur werden genomen. Ziedaar de catholiciteit van 

 het Landelijk stelsel. Later zal Van den Bosch het nog eenigszins anders 

 verstaan. Hij plaatste stelsel naast stelsel , landrente naast gouvernementscultuur , 

 en voegde er bovendien aan toe het „stelsel 11 omtrent de plaats der officieele 

 winkelnering : het was baas boven baas ! 



Van de Graaff was er weer in bewondering over , dat C. C. G. G. aldus 

 „in eene goede verstandhouding" hadden weten te brengen „de kof fij cultuur, 

 met het nieuwe stelsel van landelijke inkomsten en den daarmede gepaard en 

 onafscheidelijk gepaard gaanden vrijen handel" , waardoor uit den weg scheen 

 geruimd „de gegronde vrees van vele kundige financiers" , „alsof eenmaal de 

 koffijteelt, waarbij de kolonie en het moederland zoo zeer zijn geïnteresseerd, 

 van Java zoude kunnen verdwijnen" 5 ). Duur echter heeft ElolVs regeering 

 voor dit ontzien van kool en geit geboet ; bittere ervaring , dunkt me , voor 



') B. bl. 86, 87. 



2) B. bl. 90. 



») B. bl. 173. 



4 ) B. bl. 18, 42, 151, 184. 



5 ) B. bl. 18. Verg. B. bl. 13. 



