§ 21. Hoe de inlander steeds bedrogen is uitgekomen. 53 



den man, zoo consciëntieus als men er maar zelden vindt en die niet met 

 woorden speelde , om ze later voor iets anders te gebruiken , dan hij werkelijk 

 bedoelde, gelijk een schrijver van 1867 getuigde, die van 1826 tot 1829 onder 

 hem gediend had '). Niet spelen met woorden? Aangenomen de goede bedoeling; 

 doch hadden mannen als Engelhard c. s., die de Javasche toestanden zooveel 

 beter kenden dan de Van de Graaff's, geen recht om te meesmuilen bij die 

 huurgeschiedenis met betrekking tot de koffiecultuur , die nooit anders kon 

 zijn dan eene comedie, maar eene, waarbij ten slotte weer de inlander als de 

 bedrogene uitkwam? Daendels had tegen heug en meug koffie doen planten 

 „onder de schoonste beloften", herinnerde Meijlan; Baffles had de boomen 

 weer doen omkappen ; de Commissie-Generaal liet ze door den inlander , met 

 een nieuw, mooi, veelbelovend woord, weer opzetten .... Niets echter, zelfs 

 geene „hooge prijzen", erkende Van de Graaff in 1821, bleek in staat om 

 den tegenzin der bevolking, „de bezitters der koffij tuinen 1 ' , te verminderen 2 ). 

 De inlander had er meer dan genoeg van. „In alle ondernemingen 11 , schreef 

 Meijlan in 1818, „waartoe men hem gedrongen heeft, is hij bedrogen, naar 

 zijne wijze van zien, schandelijk bedrogen 11 ; en dientengevolge had de Javaan 

 te veel reden, meende de Briefschrijver terecht, „om in te zien, dat hij , 't zij 

 hij veel of weinig werkte, steeds den zelfden man bleef 11 . Zij zijn kinderen! 

 ja, dat heb ik wel van u geleerd, merkte Meijlan nog snedig op, doch „niet 

 omdat ze inderdaad kinderen zijn, maar omdat wij hun vertrouwen sedert lang 

 verloren hebben 3 ). — Drie kwart eeuw later weerklinkt dezelfde beschuldiging, 

 niet als een echo uit het verledene , maar als eene getuigenis van het in onze 

 koloniale geschiedenis eeuwig blijvende, wanneer namelijk over diezelfde 

 koffiecultuur , met haar modernen bijslag , en over de heerediensten , met hunnen 

 afkoop , den 5 en Juni 1901 te Amsterdam door een talentvol redenaar er aan 

 herinnerd wordt, dat het een èn het ander mislukten, afstuitende op den 

 onwil der bevolking. „Geen wonder voorwaar", roept dan Mr. Th. van 

 Deventer uit, „dat de bevolking achterdochtig is en het Ik vrees den Griek, 

 óók als hij gaven bie dt, op ons toepast!" 4 ) 



De mannen van '16 hebben de toekomst van Indië's vrije ontwikkeling 

 in handen gehad ; doch haar bedorven , door onder een nieuwen naam , het 

 oude te systematiseeren , dat Kaffles deels uitdrukkelijk afgeschaft, deels ver- 

 waarloosd had. Tegenover deze fout, waardoor den cultuurdwang nieuw leven 

 werd gegeven, vraag ik mij dan weder af: is het billijk van den geschied- 

 schrijver, om Elout, ten koste van Van der Capellen, als den grooten man 

 voor te stellen : genen als den schepper , dezen als den slooper van het goede ? 



») Van Alphen, bl. 518. 



2 ) B. bl. 180. 



3 ) B. bl. 41, 42. 



4 ) Redevoering over Rechtvaardige Koloniale Politiek , bl. 11. — Verg. het Time o Danaos_op B. bl. 66. 



