§ 39. Van de Graaff's inwoning bij bousquet. 99 



commandant van 1816 , wiens driftige aard het al heel slecht met de Com- 

 missie-Generaal had kunnen vinden. De generaal was vergezeld van echt- 

 genoot en gevolg i ). 



Gedurende die jaren 1816 — '19 had ook de familie Van de Graaff niet 

 in Indië gevonden, wat ze er verwacht had. Ofschoon er niets droevigs ge- 

 beurd was en het hoofd des gezins zich slechts had te verheugen over de 

 schoone loopbaan , die nog voor hem open stond , en het aanzien , waarin hij 

 toenemend rees , heerschte in het gezin geene tevreden stemming , zoodat 

 Mevrouw en de vier kinderen maar weer naar Holland teruggingen. „Zij 

 deelden", schreef Van de Graaff over het vertrek aan zijn zwager in Holland , 

 „in alle mijne rampen en hadden daarentegen geen genoegen hoe ook genaamd , 

 noch eenige afleiding in de monotonie van hun levenswijs , die ik nog vond in 

 mijne werkzame posten. Daarentegen was er voor de arme kinderen geen voor- 

 uitzigt tot eenige beschaving. Hun langer verblijf op Java zoude al zoo hun 

 ongeluk voor altijd voltooid hebben 2 ). 



Alle mijne rampen , Arme kinderen , Hun ongeluk voor altijd Om dit 



jammerdal te verlaten, had men hetzelfde schip gekozen, dat de familie 

 Anthing naar Holland medevoerde , met welke familie de Van de G-raaff's 

 op Batavia zeer bevriend waren geweest. 3 ) 



Eindelijk was nog aan boord mevrouw Smissaert met een zoon en twee 

 dochters, de echtgenoot van den Bankaneeschen inspecteur-generaal 4 ). 



Beide onbestorven weduwen zouden hunne echtgenooten niet meer terug- 

 zien. Reeds in September 1819 werd Smissaert op Banka vermoord 5 ); 7 jaren 

 later ging Van de Graaff op de Zeeuwsche kust te gronde, toen nog slechts 

 weinige dagen reis hem van zijne gade scheidde. 



Terwijl de Prins Frederik, mede op vergaan af, eene allerongelukkigste s 39. 

 reis naar Europa maakte 6 ), brak Van de Graaff het huishouden op, dat hij 

 met zijn inkomen van adjunct-inspecteur-generaal, niet had kunnen bekostigen. 

 Zuinigheidshalve ging hij inwonen bij de familie Bousquet 7 ). Maar ook de 

 uitgaven voor het onderhoud zijner familie in Holland vielen niet mede. In 

 de zorgen hierover leeren wij den man kennen van zijne zachte, toegeefelijke 

 zijde, gelijk Bousquet hem karakteriseerde 8 ). En als het al te ruim in Hol- 

 land schijnt te zijn opgenomen, dan besluit hij nog een zijner brieven aan 



i) B. bl. 20, 83. 



2) B. bl. 85. 



s) B. bl. 16, 20, 51, 78, 191. 



*) B. bl. 19. 



s ) Palembang bl. 621; ov. 291. 



e) B. bl. 20 noot 2 bl. 78 en bl. 83 noot 5. 



") B. bl. 101 noot 2; bl. 114. 



s) B. bl. 31. 



