122 § 46sub a. Van de Graaff's opvattingen met betrekking- tot de part. landen. 



waren kort vóór de ontbinding der Commissie-Generaal, namelijk bij besluiten 

 van Januari 1819, tot een onderwerp van nadere onderzoekingen gemaakt, 

 doch ook hieraan was niet onmiddellijk afdoend gevolg gegeven. Vandaar dat 

 bij Van de Graaff's terugkomst men noch omtrent het eene , noch omtrent 

 het andere één stap tot regeling was gevorderd. Graan we eenigszins in bijzon- 

 derheden na , waartoe men ten slotte , deels onder den invloed van de adviezen 

 van den hoofdinspecteur-raad van Indië, kwam. 

 46is^a. Bij het besluit van 3 Januari 1819 N° 1 was, naar ik elders mede- 



deelde, eene commissie ingesteld tot onderzoek naar de rechten en plichten 

 der particuliere landheeren 1 ). Van de Graaff behoorde daartoe met D'Ozy, 

 Van Lawick van Pabst , Merkus en Bousquet. Er was echter geene gelegenheid 

 geweest, om nog iets ernstigs te verrichten, toen in toenemende mate, de 

 twee in de Preanger liggende uitgestrekte particuliere landen Soekaboemi en 

 Oedjong-Brom (dit laatste in het regentschap Bandong) der Regeering zóó 

 hinderlijk bleken, dat ze de eigenaren meer of min tot den verkoop heeft ge- 

 dwongen. Wat was daarvan de reden , waarom hebben zij het speciaal moeten 

 ontgelden , en niet b. v. de ook onder het Engelsch tusschenbestuur verkochte 

 landen in het Krawangsche of Cheribonsche ? Het antwoord daarop vinden wij o. a. 

 in eene belangrijke memorie dd. 20 Augustus 1820 van N. Engelhard , welk 



') Ik gaf namelijk op bl. 1 — 2 mijner Wordingsgeschiedenis de bepalingen van het besluit, 

 gedeeltelijk aangeliaald , gedeeltelijk geparaphraseerd terug. De heer Faes op bl. 113 zijner Toelichting , 

 met groote waardeering overigens van die geschiedenis melding makende, vermeent dat ik met 

 die omschrijving „de geheele zin of de bedoeling van het artikel veranderd (heb)". Hij waar- 

 schuwt dus den lezer voor het gevaar van misverstand; doch ik zie niet in, dat dit 

 noodig ware geweest. Dat het besluit slechts over bezitters handelt, kan de lezer duidelijk zien 

 uit mijne aanhalingen over „bezitters", en waar ik het woord aldus teruggaf en er achter stelde 

 tusschen haakjes d.w.z. eigenaren, daar geef ik natuurlijk niet er mede te kennen, dat het 

 besluit zich zóó uitdrukt, maar dat de lezer er aan denke, de bezitters feitelijk eigenaren waren; 

 eindelijk waar ik, niet aanhalende, van eigendom spreek, in plaats, zooals het besluit doet, 

 van bezit , achtte ik mij daartoe verplicht, wijl het mijne woorden waren, en ik alzoo niet met 

 een verkeerd woord, den lezer al in den aanvang op een dwaalspoor meende te moeten brengen. 



Om de waarheid te zeggen, de groote schrijvers over de Particuliere Landerijen, door Riesz 

 ingeleid, zijn eindeloos zwaar op de hand, daardoor archi-vervelend , uitvoerig zonder noodzaak, 

 en te zeer geneigd om achter elk officieel woord over dit onderwerp, uit die dagen, eene verdachte 

 beteekenis, een boos opzet te zoeken. De verkeerde redactie van het besluit van 1819 is in mijn 

 oog zeer wel toe te schrijven, niet aan eene gewilde miskenning van het eigendomsrecht, doch 

 óf aan slordigheid, volgende het (nu nog bestaande) spraakgebruik van „particulier landbezit'" , óf 

 aan de gedachte, dat men niet wilde vooruitloopen op de resultaten van een onderzoek, dat juist 

 ten doel had de kennis der voorwaarden , waarop de gronden aan bijzondere personen waren „afge- 

 staan of in derzelver bezit gekomen". Zoo weinig scheen men destijds over den naam te willen 

 strijden, dat bij voorbeeld Van de Graaff, in wiens richting het anders zou liggen om van 

 bezitters te spreken, uitdrukkelijk gewaagt van landeigenaren: zie B. bl. 178; en evenzoo de Regeering 

 zelve bij het hierna volgend besluit van 12 Juni 1821. 



Van de Graaff gebruikte het woord, zonder er nog een gezet onderzoek had plaats 

 gevonden. Hoezeer overigens jaren en jaren de Regeering alle quaestiën onbeslist liet en deed 

 opstapelen, altijd in afwachting van de resultaten eener commissie, die nochtans geen werk afleverde, 

 kan de lezer in mijne Wordingsgeschiedenis beschreven vinden. 



