§ 46 sub a. Van de Graaff steunt het koffiestelsel in de Preanger. 125 



mogen de Residenten voorbrengen om zich bij Z. E. den Gouverneur-Generaal 

 te verantwoorden , en om den geest van het Gouvernement te volgen , maar 

 zulks wordt volmondig door mij tegengesproken. Trouwens , de gezonde reden 

 zelfs spreekt zulks tegen , want wie toch zal zich afzwoegen voor zoo een 

 gering loon van zijnen handenarbeid ? 



„Hadden de Heeren Inspecteurs in de beoordeeling van dit gewigtig onder- 

 werp, zich maar voor een moment geplaatst in den stand van deze voor- 

 werpen , en in serieuse overweging genomen , het deerniswaardige lot , waarin 

 de bevolking van de Preanger Regentschappen en Buitenzorg zich bevinden, 

 bij vergelijk van de andere bevolking op Java, en hoe zeer de koffij teelt voor 

 haar eene kwelling is , daar zij op eene willekeurige wijze , en zonder ontziening 

 oi' zij zich in de padievelden bevindt of eenigen anderen noodzakelijken arbeid 

 tot haar voordeel verrigt, als ezels in troepen voortgedreven wordt naar 

 de koffijtuinen en aan de continueele inspectiën ten haren koste van Resident, 

 van Regent, van Opziener enz. onderworpen is, om haren arbeid gade 

 te slaan en te zorgen de vruchten niet verloren gaan; — zoo dan twijfel ik 

 niet of hun hart zoude vermurwd geworden zijn, en het zich tot een pligt 

 gerekend hebben bij Hunne Excellentiën C. C. G. G. te bewerken , dat omtrent 

 het lot van deze voorwerpen, eene gunstiger dispositie wierd genomen, en 

 hen mede te doen deelen in het aangenomen stelsel van liberaliteit , waar- 

 mede men thans zoo veel opheeft. 



„Dat nu de Adjunct-Inspecteur, de heer Van de Graaff. daarover indertijd 

 aldus heeft gedacht en geadviseerd, geef ik toe, als met de huishouding van den 

 berg- Javaan onbekend zijnde; maar in den persoon van den heer Inspecteur 

 Lawick van Pabst is dit onverschoonlijk en hij toont daarmede, hoe wéinig- 

 gevoel hij heeft voor de belangen van den schamelen koffijplanter , en dezen , 

 zoo het zich laat aanzien, opoffert, indien hij zich slechts verdienstelijk daar- 

 door maken kan bij het Gouvernement. Men vergeve mij dezen uitstap; ik 

 acht den Javaan te veel om zijn leidzaam karakter, als men met hem weet 

 om te gaan en hij overtuigd is, men zijne belangen ter harte neemt; en wie 

 toch zoude zich voor deze voorwerpen durven interesseeren , als zulke hooge 

 beambten daarvoor niet opkomen." 



Tot zoover voorloopig Engelhard. De prijs verhooging der koffie werd niet 

 gewettigd, maar wel verdwenen de lastige particuliere landen in de Preanger. 



Oedjong-Brom lag het eerst aan de beurt. Door koop in credietpapier , 

 gelijkstaande met slechts 4000 ropijen, was A. de Wilde er onder het 

 Engelsche tusschenbestuur eigenaar van geworden , die het later had over- 

 gedaan aan den heer Swalue. Deze zocht ter verlichting zijner werkzaam- 

 heden een mede-eigenaar. In 1821 bood zich daartoe aan de heer Van 

 den Broeck, ons bekend als resident van Krawang J ), die dan zijn ontslag 



») B. N» 88. 



