126 § 46 sub a. Hoe Oedjong-Brom weder aan het Gouvernement kwam. 



uit 's lands dienst zou nemen. Onverwacht kwam echter de Regeering tusschen- 

 beiden. Voor f121000 ging het land aan den Staat terug 1 ), en wel dank „de 

 drift", die de Regeering betoonde, schrijft De Haan in zijne Schetsen (1829), 

 „om deze landen weder onder het dwangstelsel te brengen' 1 , welk dermate 

 krachtig werkte, „dat bij die onderhandeling, niets van een vrij willigen afstand 

 overbleef" 2 ). In noot 154 bl. 439 van C. S. W.van Hogendorp's Coup d'oeil wordt 

 aangeteekend , dat den Schrijver „nimmer ter ooren gekomen (is)", dat de 

 heer Swalue „zoude geklaagd hebben tot den verkoop van Oedjong-Brom 

 gedwongen te zijn geworden". Het doet echter tot de waarheid der geschie- 

 denis niets af , of al dan niet de heer Swalue ten slotte geklaagd heeft ; maar 

 wel of er drang door de Regeering is uitgeoefend om zich van het land 

 meester te maken. Uit dien hoofde is van belang een zeer karakteristiek stuk , 

 voorkomende in de Nahuijs' verzameling der Universiteitsbibliotheek te Leiden. 

 Toen namelijk in 1822 de Gouv.-Gen. eene derde reis over Java had 

 gemaakt (met Van de Graaff natuurlijk), en andermaal een bezoek aan de 

 Vorstenlanden bracht, werd Nahuijs' beleid in zake de Landverhuur afge- 

 keurd. De aldus in ongenade gevallen resident maakte zich dientengevolge op, om, 

 evenals de landheer van Soekaboemi , A. de Wilde , naar Holland te gaan , 

 ten einde persoonlijk het Ministerie in te lichten over hetgeen de Gouv.-Gen., 

 alias Van de Graaff, ten opzichte der agrarische aangelegenheden had 

 misdaan. Nahuijs — d la guerre comme d la guerre — ging derwaarts, 

 gewapend met allerlei stukken, die tegen het beleid der Indische regeering 

 moesten getuigen. Daaronder behoorden brieven van Inlandsche hoofden uit 

 de Vorstenlanden 3 ); daaronder was ook het volgend schrijven van Van den 

 Broeck, waarvan de lezer moet kennis nemen, wegens het verrassend licht, 

 dat het op de bestuurstoestanden dier dagen doet vallen: 



,,Soedimara den 25 October 1823 4 ). 

 „Waarde en Hoog geachte Vriend. 

 „Onlangs met U in gesprek zijnde over de illiberale maatregelen, welke 

 ons Indisch gouvernement genomen heeft met betrekking tot de aan onder- 

 scheidene Europeanen in huur afgestane landerijen in de landen der Javasche 

 Vorsten van Souracarta en Djocjocarta, gaaft gij mij te kennen nieuwsgierig 

 te zijn, omtrent de toedragt van eenen door mij in den jare 1821 aangeganen 

 koop der helft van het destijds particuliere land Oedjong-Brom , gelegen in 

 het regentschap Bandong in de Preanger Regentschappen. 



i) Bijdr. E. bl. 181. 



2 ) Bl. 238 Regl. P. L. Er staat daar echter Bromo. 

 8 ) Oorzaken, bl. 30. 



*) Welk Soedimara hier bedoeld wordt, weet ik niet; er bestaan verscheidene desa's van 

 dien naam. 



