134 § 46 sub a. Oordeel van den heer Faes over De Wilde van Soekaboemi. 



mogelijk; het is echter ook wel denkbaar, dat ze niet beter wist, of dat ze 

 handelde onder den druk van paksa aloes. 



In 1814 stonden de zaken anders. De Wilde, zijn ontslag als ambtenaar 

 genomen hebbende , kon zich geheel aan de zaken van het land wijden ; daar- 

 onder behoorden de belangen van het koffieproduct , waarvan de prijzen 

 rijzende waren. Hij zond dientengevolge in Juni van dat jaar de koffie naar 

 een particulier handelshuis te Batavia, waarmede hij tot den 18 0ri Augustus 

 voortging , toen hij daarin verhinderd werd door een bevel van den resident 

 van Buitenzorg Mac Quoid dd. 19 Augustus 1814, ter geleide strekkende van 

 eene missive van den wnd. gouvernements-secretaris Du Puy: de Regeering 

 vorderde namelijk de koffie voor zich tegen den officieelen prijs ; zij beriep 

 zich daarbij op art. 5 der Koopvoonvaarden , volgens welke de landen aan de 

 bestaande koloniale verordeningen onderworpen bleven 1 ). Te vergeefs pro- 

 testeerde belanghebbende tegen deze opvatting bij een adres van 5 September 

 1814; de eigenaar werd verplicht het reeds opgeslagen en gedeeltelijk naar 

 Batavia gezonden product naar 's Grouvernements magazijnen te laten over- 

 brengen. 



De heer Faes erkent de juistheid van de opvatting der Regeering; ik 

 had haar daarentegen gewraakt, op grond, dat de verplichte onderwerping 

 aan bestaande koloniale verordeningen slechts de beteekenis had van eene 

 erkenning van het hoogheidsrecht van den Landssouverein 2 ). 



Zeer zeker , er waren regelingen , betreffende verplichte leveringen aan het 

 Gouvernement tegen officieelen prijs ; maar — en hierop moet dan toch wel. 

 de aandacht gevestigd worden — zulk eene verplichting was slechts mogelijk bij 

 gedwongen cultuur dienst , die echter voor Soekaboemi was verboden geworden. Het 

 doet tot de quaestie niet toe, of Soekaboemi al dan niet de verplichte diensten 

 clandestien bleef genieten 3 ); maar wèl, dat van het oogenblik men 'geene 

 heerendiensten meer mocht vorderen, dus alle cultuur in vrijen arbeid zou 

 geschieden , in ieder geval op den duur de aan de planters uit te betalen 

 loonen geen verband méér konden houden met de prijzen , die het Gouverne- 

 ment had vastgesteld, niet bij wijze van loon, maar bij wijze van ver- 

 lichting van den belastingplicht , bestaande in gedwongen arbeid. Waar dan 

 ook de heer Faes melding maakt van de opmerkingen der heeren M' Quoid , 

 Van Lawick en Ofeers tegen de gepubliceerde Verkoopvoorwaarden, betrek- 



1 ) Mijne uiteenzetting van het gebeurde wijkt in de manier van voorstelling eenigszins 

 af van Faes' Toelichting, waar men op bl. 59 leest: „Eerst ruim een jaar na de inbezitname 

 van Soekaboemi, toen de koffieprijzen bestendig begonnen te stijgen, kwam A. de Wilde met de 

 beweiing voor den dag, dat de bepaling van art. 3 der Verkoopvoorwaarden hem het recht gaf 

 vrijelijk over het product te beschikken. Hij bracht toen zijne bezwaren daartegenin, met verzoek 

 om van de verplichte leverantie ontheven te worden.'' 



2 ) Toelichting, bl. 60; Regl. P. L. bl. 236. 



3 ) Zie Toelichting, bl. 68; zoomede bijl. M. Wordingsgeschiedenis. 



