46 sub a. Raffles 1 dübbelz. houding ten aanzien v. d. koffie op de part. landen 135 



keiijk de vrije beschikking over het koffieproduct 1 ), welke bezwaren de 

 bijvoeging van eenige artikelen tengevolge had, mag niet voorbijgezien 

 worden, hetgeen ten deze door mij werd vermeld, namelijk: Rapporteurs 

 w&nschten aan de eigenaren toe te kennen het recht op verplichte diensten van 

 de ingezetenen" 2 ): een recht dat evenwel niet werd toegekend. Ikzelf heb 

 aan de billijkheid der reclame van De Wilde getwijfeld ;t ), doch de inzage 

 van nieuwe stukken over dit onderwerp wijzigde mijn inzicht. Overigens 

 schreef ik mede, in overeenstemming met andere publicisten, het gemis 

 aan toeschietelijkheid van Raffles toe aan den indruk , dien op hem de 

 wetenschap had gemaakt , dat Gillespie hem bij de regeering van Bengalen 

 had aangeklaagd 4 ). 



Om belanghebbenden eenigszins in de ongunstige beslissing te gemoet te 

 komen, verhoogde Raffles dd. 13 Maart 1815 den prijs voor de koffie, die 

 Soekaboemi reeds sinds 1813 had afgeleverd. Wat de prijs eigenlijk was, teekende 

 ik boven aan; die kwam neer op 2.2 rijksdaalders p. p. van 125 pond, en met 

 de regents portie , zooals het in de schrifturen dier dagen heette , 3.2 rijks- 

 daalders p. p. ; daar echter voor vrijwillig geplante koffie aan eigenaren van 

 particuliere landen, krachtens eene verordening van 25 Januari 1791, moest 

 betaald worden 6 rijksdaalders p. p. van 140 pond 5 ) (= 5.3 rijksdaalder p. p. 

 van 125 pond) , beval de Regeering , dat nu ook die betaling voor de parti- 

 culiere Preangerlanden van toepassing zou zijn, eene toepassingverklaring, 

 die zich dan grondde op het artikel der Verkoopvoorwaarden , dat de koloniale 

 verordeningen voor die landen zouden gelden. 



„De Wilde", leest men bij Faes 6 ), „heeft het willen doen voorkomen, en 

 werd hij hierin door velen nageschreven , alsof Raffles hem eene prijsverhooging 

 van de koffie had toegestaan. Dit paste natuurlijk in het betoog, dat hij, 

 volgens art. 3 der verkoopvoorwaarden, niet verplicht was de koffie tegen 

 onevenredige prijzen in verband met den marktprijs te leveren. Maar Raffles 

 deed feitelijk niets anders dan vast te stellen , dat eene wettelijke regeling voor 

 alle andere particuliere landen , ten aanzien der prijsbepaling van de aan het 

 gouvernement in te leveren koffie gemaakt , ook voor Soekaboemi gold , sedert 

 dit particulier eigendom was geworden." 



Men lette er echter op , dat reeds in 1813 koffie was geleverd en wel 

 tegen den . prijs voor gedwongen aanplant, namelijk 3.2 rijksdaalders, en 

 dat eerst in 1815 de verhooging plaats vond op grond eener verordening 



>) Toelichting , bl. 58. 



2 ) Regl. P. L. bl. 227. 



3 ) Regl. P. L. bl. 235. 



4 ) Regl. P. L. bl. 236. Raffles' verdediging was gedateerd 18 Februari 1814; zie bl. 234 

 Wording sgesch iedenis. 



5 ) Toelichting, bl. 57. 

 9 ) Toelichting, bl. 60. 



