138 § 46 sub a. De quaestie-Soekaboemi in Nederland. 



deze verhooging zal verloopen, zoo zullen daarmede vervallen de voor- 

 deelen, die het Gouvernement van de koffij van Soekaboemie nu heeft, en 

 de Landeigenaar zal met den planter ook het hunne kunnen verliezen." 



Hoe meer ik deze zaak overdacht en het breede betoog van den heer 

 Faes tegen den heer De Wilde ' ) nogmaals toetste aan de stukken , hoe 

 meer ik geneigd ben geworden te gelooven, dat aan Soekaboemï's eigenaar 

 onrecht werd gedaan, ook door den heer Faes 2 ). Ik neem gaarne aan, dat 

 De Wilde niet altijd in zijne beweringen correct is geweest; maar een ieder, 

 die eigen belangen te verdedigen heeft gehad , weet , hoe licht men komt — 

 niet door kwade trouw — tot eenzijdigheid, die door onbillijke tegenspraak 

 en hardhandige behandeling wordt geprikkeld. 



Toen De Wilde geen kans zag verhooging van betaling te erlangen , 

 vertrok hij in 1820 naar Nederland. Minister Falck hoorde over de quaestie 

 staatsraad Eloüt; diens uitgewerkt, waardig advies, gedagteekend VHage, 

 10 Mei 1821, ligt in 's Rijksarchief. „Wanneer ik dan", besluit hij zijne 

 indrukken', „alle die stukken met een onbevooroordeeld oog beschouw, dan 

 dunkt mij kan er geen twijfel overblijven of het Britsch bestuur van Java 

 zou volgens hunne eigen gemaakte bedingen geen regt gehad hebben, noch 

 tot de gedwongen teelt , die volgens art. 7 vrij was , noch tot de gedwongen 

 levering , die volgens art. 3 was afgeschaft ; daarbij worden de Landen bevrijd 

 van alle heerediensten aan het Gouvernement , van alle geforceerde leveranciën 

 tegen onevenredige prijzen. 



„De uitlegging toch door den Luitenant-Gouverneur Baffles daaraan bij. 

 zijne verantwoording gegeven en door den Inspecteur-Generaal daarna her- 

 haald , schijnt zeer gedwongen. 



„Over des eersten beweegredenen behoeven wij ons noch te bekommeren, 

 noch te verwonderen; de beschuldigingen door den generaal-nlajoor Gillespie 

 tegen hem ingebragt, die juist oordeelde, dat het monopolie van de koftij 

 het Gouvernement ontnomen en in particuliere handen overgebragt wierd , 

 maakte het den eerste noodzakelijk zich quo in meliori modo, te zuiveren, en 

 bragt hem tot de uitvlugt van een systema vol te houden , dat hij in alle 



>) Toelichting, bl. 47-88. 



2 ) Als een voorbeeld van te harde beoordeeling door den heer Faes , mag ook het op bl. 84 

 medegedeelde gelden. De Wilde had de regeling getroffen, dat de bevolking de koffie zou 

 inleveren tegen uitkeering van padi , en wel 1 pikol koffie van 225 pond tegen 1 tjain padi van 

 225 pond. De mededeeling dezer overeenkomst door De Wilde diende alleen, meent de heer 

 Faes, „om aan het Bestuur zand in de oogen te strooijen, door als eene aan de bevolking wel- 

 kome gunst te doen voorkomen eene betalingswijze, die hij alleen in zijn belang wensehelijk 

 achtte"; doch Engelhard heeft in zijne meergemelde Nota het volgende medegedeeld: „Bij de 

 tegenwoordige inrigting van een picol koffij van 225 ponden te verrekenen tegen een tjain 

 padie van 1000 catties, verliezen de landeigenaren, doordat de padie thans zoo hoog in prijs 

 gestegen is, en zij daarvoor buitenaf meer kunnen maken, als zij voor de picol koffij van het 

 Gouvernement op den presenten voet ontvangen." 



