§ 46 sub b. Van de Graafe's regeling der particuliere bazaars. 139 



geschriften, zelfs in zijn laatst uitgekomen werk over Java, misprijst en zegt 

 afgeschaft te hebben. 



„Ik houde het daarvoor, dat zoo de koopers den Luitenant-Gouverneur 

 Rafeles voor eene Britsche regtbank gedaagd hadden, zij zekerlijk overwin- 

 naars zouden geweest zijn." 



Hierop is het voor De Wilde gunstige Koninklijk Besluit dd. 10 Juli 

 1821 gevallen *). Aldus tevreden gesteld, ging hij naar Indië terug; doch daar 

 gewerd hem de bittere teleurstelling, dat de Regeering het Koninklijk besluit 

 bij resolutie van 17 Juli 1822 opschortte en alsnog 's Vorsten tusschenkomst 

 inriep. De landeigenaar onder zooveel druk en tegenstand moedeloos ge- 

 Worden, kwam op de ongelukkige gedachte nu zelf stappen bij de Regeering 

 tot verkoop te doen, waarvan het eindelijk gevolg was, dat den 14 en Januari 

 1823 het land voor f 800.000 aan den Staat terugging 2 ). 



De geschiedenis van den „terugkoop" der landen Oedjong-Brom en Soeka- 

 boemi is alles behalve hartverheffend ; nochtans kan er het nageslacht niet 

 dankbaar genoeg voor zijn , dat althans de Preanger verlost zijn geworden 

 van toestanden , die men niet sterk genoeg kan afkeuren. 



b. Particuliere bazaars. De geneigdheid van den Inlander, om zich op 

 door voorbijgangers bezochte plaatsen, op de hoeken der wegen, onder 

 den blooten hemel of onder een schaduwgevenden boom, in de nabijheid van 

 kampongs en desa's neder te zetten, ten einde er de producten van zijn grond, 

 enz. te koop aan te bieden; zoomede het geringe bezwaar, dat hij maakte, 

 om voor deze nederzettingen eene kleine vergoeding te betalen ; — een en 

 ander leidden tot het oprichten door particulieren van meer uitgestrekte en 

 geregelde marktplaatsen. De vrees voor te groote mededinging , waar anderen 

 in de nabijheid hetzelfde konden doen, veroorzaakte tevens, dat de op- 

 richters binnen zeker terrein of afstand uitsluitend privilegie verzochten. Het 

 bestuur verleende deze voorrechten in den aanvang te gereeder, omdat de 

 aanvragers aanzienlijke ambtenaren waren , als de landdrost Vink-, die in 1735 

 het eerst zulk een privilegie erlangde ; kort daarna kreeg er ook een de 

 eigenaar van het land Tanaliabang 3 ). De eigenaren der bazaars verkochten 

 het houden van markten aan Chineezen, de z. g. potia's. De huurpenningen 

 stegen en het aantal voorrechten vermeerderden. Toen de aldus ontvangen 

 inkomsten aanzienlijker bleken te zijn dan de Regeering aanvankelijk had 

 gedacht , deed ze nu en dan pogingen , om zich zelve in het bezit dier markten 



s ) Toelichting bl. 61—65. Reglement bl. 241. 



3 ) Bijdragen E. bl. 101. Zie ook De Wilde's „Adres aan Zijne Maiesfceit den Koning" met 

 offioieele stukken (1838). 



8 ) Zie Daendels Landverkoop , bl. 339 vv. — Het is eene ramp, dat de schrijvers over parti- 

 culiere landen de grootst mogelijke wanorde in het opstellen hunner mededeelingen aanbrengen. 

 De lectuur maken ze ongenietbaar en de draad der geschiedenis gaat telkens verloren. 



