154 § 52 sub b. Commandant Wardenburg aan Van de Graafp klagende. 



Bischoff, daar eerstgenoemde voor Padang bestemd was ter vervanging van 

 den plotseling overleden Raaff 1 ). 



Den 24 en October 1825 verlieten de schepen Batavia; commandant was 

 weder de heer/W arden burg 2 ). In het hooge gezelschap der Moluksche reizi- 

 gers steeds geweest zijnde , waren op die lange reis van 7 maanden de betrek- 

 kingen van vertrouwelij ken aard geworden; en zoo laat het zich verklaren, 

 dat de toeschietelijke landvoogd van zijn hart geen moordkuil had gemaakt , 

 als het Soepasche ongeluk en den verworpen adviseur Tobias in de gedachte 

 rezen. De heer Wardenburg had echter moeten begrijpen, dat dergelijke 

 uitingen niet over de grenzen van zijn boord moesten komen, waar de heeren 

 zaten den tijd door te brengen; aangezien die kieschheid niet werd in acht 

 genomen, gevoelde zich Tobias slechts te dieper gegriefd :} ). Doch ook 

 Wardenburg zelf had niet louter prettige herinneringen van zijne reis met den 

 Landvoogd. De persoonlijke verhoudingen waren wel steeds zeer aangenaam 

 geweest en mijnheer en mevrouw Van der Capellen gaven zelfs allerliefste 

 gedachtenissen aan den gezagvoerder ; maar — leef nu eens van gedachte- 

 nissen! Telkens hooren we de landsdienaren er over klagen, dat zij financieel 

 achteruitgingen of althans moesten toeleggen. Van Se venhoven jammert; Domis 

 volgt het voorbeeld; Van de G-raaff zegt, dat hij met zijne dienstreizen 

 telkens verliest ; belangrijk en teekenend zijn de bittere klachten van Van 

 den Broeck over de schade, die hij geleden heeft met zijne Balische com- 

 missie 4 ). Ook gansch van Vóór-Indië komen de klachten bij de Regeering in , 

 dat deze haar ambtenaren laat verarmen r> ) ! Niet al die klachten zullen 

 gegrond zijn geweest, maar uit hetgeen men bij Van den Broeck leest, zou 

 men toch opmaken, dat de ambtenaren menigmaal niet fair werden behandeld. 

 Nu stuiten we weer op Wardenburg^, die op zijne tweede reis naar Makasser , 

 Oedjong Panglca , aan den noordelijken ingang van straat Macloera, moetende 

 aandoen , even nog den volgenden karakteristieken brief aan Van de G-raaff 

 te Batavia afzond 6 ): 



„Aan Boord Euridice Oedjong Panka 



8.Nov. 1824. 

 „WelEdele Gestrenge Heer! 



„Daar mijne goede planne om de rijze naar Makassar, met dadelijk om 



de N d te steeken, te bespoedigen, door tegenwinde veriedeld zijn, neem ik 



') B. bl. 237 noot 2. 



2 ) Zie Bataviasehe Courant van 30 October 1821. Verg. Nederlandsche Zeemacht bl. 533 en 534. 



») B. bl. 235. 



*) Zie bl. 127 hiervoren. 



5 ) Zie bl. 297 van mijne in 1901 door het Kon. Inst. voor de T. L. en V.kunde uitgegeven 

 verhandeling „De Nederlandsche factorijen in Vóór-Indië in den aanvang der 19 e eeuw" (6 e 

 Volgr. IX; 1902; bl. 285 vv.) 



6 ) Ik geef den brief in spelling terug, zooals het er staat. 



