§ 52 sub c. Tobias aan Van de Graafe over generaal Van Geen. 157 



gevolge hebben ! Niemand kwam echter opdagen en de troepen , lijdende onder 

 de regens , vooral op deze moerassige gronden , werden door ziekten gedund. 

 Ook dit noodeloos wachten , ten koste van den gezondheidsstaat der man- 

 schappen , wekte Tobias' afkeuring op , die echter slechts voor schoppenvuiltje 

 bij generaal Van Geen te boek stond '). 



Na 'n 14tal dagen gebivakkeerd te hebben , scheepte Van Geen zich weder 

 naar Maliasser in , dat hij den 19 0a April bereikte ; drie dagen later was daar 

 ook terug de kolonel Le Bron, die het geheele Bonische rijk had doorge- 

 wandeld 2 ) ! 



Nu moest men nog Soepa op zijn tabberd komen ; doch niet dan eerst den 

 19 0u Juni scheepte de expeditie zich daartoe in; het werd den 27 en genomen :i ). 



Ook het late van dezen gang naar Soepa heeft Tobias' goedkeuring niet 

 verworven 4 ) ; maar generaal Van Geen liet beide commissarissen maar praten , 

 zoodat vriend Tobias niets anders overbleef dan aan Van de Graaff zijn 

 hart er over uit te storten. 



„Indien ik iets te zeggen had gehad", schreef hij hem o. a. : „dan had 

 ik volstrekt onnoodig geoordeeld, de geheele magt te doen landen op Bonthain; 

 dezelve aan de moeijelijke marsenen naar Boeloecomba en terug te exponeren 

 evenmin als aan de ongezonde bivouaccen ; daar het naar mijne gedachten en 

 die van allen , eenigzints met de zaken van Makasser bekend , eene zekere zaak 

 was , dat de Boeginezen zich buiten hun land niet zouden verdedigen , en 

 eene veel mindere magt genoeg was , om kraeng Gambarang te kloppen , zoo 

 die eene kans wilde wagen , zoo als het gebeurde heeft bevestigd. Indien 

 ik iets te zeggen had gehad , ik had den commandant der landreize niet laten 

 vertrekken , zonder hem te voorzien van menschen , met de zeden en gewoonten 

 kundig; de majoor Le Bron verdient alle eer en lof over zijn gedrag, en hij 

 heeft geheel volgens pligt, en zoo menschlievend gehandeld, als hij kon, 

 doch die affaire had nooit plaats gevonden , zoo hij van deskundigen ver- 

 zeld ware geweest; de zoodanige toch kan men niet noemen, een voor tolk 

 aangenomen Inlandsen kind, die tegen een Majoor naauwelijks spreken kan. 

 Indien ik iets te zeggen had gehad , ik had nimmer vooraf een order uitge- 

 vaardigd, om alles te branden en te vernielen. Indien ik iets te zeggen had 

 gehad, dan had ik zeker Sinjay niet vernield, maar getracht de bevolking 

 aldaar te winnen , wanneer de Macassaren mogelijk die plaats hadden durven 

 houden, want die van Boeloe-Boela dragen het Boeginesche juk niet 

 gaarne. Indien ik iets te zeggen had gehad, ik had nooit de troepen willen 

 gebivouacceerd hebben in het moerassige half verbrande Badjoa; was het nabij 



') B. bl. 234. 



2 ) Zie zijn officieel rapport er over bij Van Staden ten Brink, bl. 55. 



3 ) Zie over het hier kortelijk medegedeelde o. a. Gerlach, bl. 315—320. 

 *) B. bl. 233. 



