§ 52 sub il. Volgens Engelhard was Boni miskend geworden. 161 



van verbitterde landheeren en andere verongelijkten , om aldus naar licht- 

 punten te speuren; zij zouden veeleer geneigd zijn te verklaren, hoezeer de 

 gebeurtenissen in de Celebessche vorstenlanden de stoffe hadden geleverd om 

 de Javasche vorstenlanden mede in vuur en vlam te zetten. 



Tot deze ontevredenen behoorde N. Engelhard. Teleurgesteld over de 

 tegenwerkingen, die hij als particulier landheer had ondervonden, was hij 

 naar Holland gegaan en daar op uitnemende wijze door Elout ont- 

 vangen. Met nieuwe verwachtingen en koninklijke beloften , keerde hij den 

 17 en September 1824 naar Java terug , waar hij , na eene reis van circa 4^ 

 maand , den 6 en Februari 1825 belandde op hetzelfde schip , dat eerlang Van 

 de Graaff op zijne rampzalige reis naar Holland zou terugvoeren, te weten 

 de Java Packet , destijds gezagvoerder Boljle j ). Eane goede maand lang 

 keek de aangekomene te Batavia rond en beschreef zijne indrukken aldaar 

 den 12 0n Maart 1825 aan minister van Koloniën Elout , die den brief 

 zeker met niet minder belangstelling zal hebben gelezen , dan wij nu nog 

 doen, al zal men er zich ook niet in allen deele mede kunnen vereenigen 2 ). 

 Het schrijven luidt in zijn geheel als volgt : 



„Ik maak van de eerste gelegenheid gebruik Uw Excellentie op eene 

 eerbiedige wijze kennis te geven , van mijn behouden terugkomst op Java , 

 den 6 en van de gepasseerde maand met de Java Packet; wij hebben eene reize 

 van 139 dagen gehad , waarvan wij elf dagen in de Simonsbaai , Africaansche 

 uithoek, gelegen hebben. 



„Bij mijn komst op Batavia vond ik Zijne Excellentie Baron Van der 

 Capellen , nog aan het Indische hoofdbestuur ; wel was ik dit bij mijn vertrek 

 uit Europa verwachtende, echter niet dat een generale opstand onder 

 . de vorsten op het zuidelijk gedeelte van Celebes tegen het Gouvernement , met 

 uitzondering van Makasser , ook Goa : daartoe aanleiding zoude gegeven hebben. 

 Daarop HoogEdelGestrenge Heer ! was nooit te rekenen ; integendeel ik had 

 het als zeker gesteld , dat de geschillen tusschen den koning van Boni en het 

 Nederlandsche Gouvernement met de komst van den Gouverneur-Generaal op 

 Makasser geapplaneerd zouden zijn. Ik mag voor Uw Excellentie niet ver- 

 bergen, dat deze gebeurtenis mij verbaasd heeft doen staan. De gevolgen, die 

 deze opstand na zich slepen kan, zijn niet te berekenen. Men had dezelve 

 door het nemen van goede maatregelen , behooren voor te komen. 



„Wanneer de particuliere gerugten geloof meriteren-, die zich algemeen over 

 de gebeurtenissen op Makasser hebben verspreid , echter door het Gouverne- 

 ment bij het officieele berigt, voorkomende in de Bataviasche Courant van 



') Zie Bataviasche Courant van 9 Februari 1825 en B. bl. 245. 



2 ) Op de particuliere correspondentie Engelhard- Elout vestigde ik reeds de aandacht in Oorzaken 

 bl. 5 en 22. Verg. B N° 151. Zie ook hiervóór § 20, in het bijzonder bl. 49 — 50. — Exgklhard's brief 

 is , behoudens twee uitzonderingen , zonder spatieering , zoodat het overige gecursiveerde van mij is. 



11 



