166 § 52 sub cl. Engelhard's ongunstig oordeel over de zaken op Java. 



attent te maken, en in het beoordeelen van de Bonische zaken niet alles van 

 éénen kant te beschouwen, waartoe het opgehangen schilderij van de vorsten 

 van Boni en hunne ondankbare gedragingen van de vroegste tijden omtrent 

 het Gouvernement , al veelligt aanleiding zoude kunnen geven ; wordende alles 

 wat in het nadeel van de vorsten van dat rijk komt , daarbij aangehaald , met 

 verzwijging van hetgeen ten hunnen voordeele zoude kunnen worden aangevoerd , 

 inzonderheid van de diensten, die zij aan het Nederlandsche gouvernement 

 hebben bewezen , vooral in de behaalde overwinningen van het Gouvernement 

 op Makasser, zoo in 1667, 1668 en 1669 en laatstelijk in 1778, toen Goa 

 stormenderhand met behulp der Boeginezen onder aanvoering van een Boni- 

 schen prins is ingenomen en bij welke gelegenheid de Boniër in het bezit 

 is geraakt van de rijksornamenten of sieraden van Makasser, en waarvan de 

 restitutie alstoen aan den door het Nederlandsche gouvernement tot troons- 

 opvolger benoemden vorst van Makasser is geweigerd op gansch geene verwer- 

 pelijke gronden ; dan daarbij thans stil te staan zou Uwe Excellentie vervelen , 

 waarom ik het dan ook hierbij zal laten rusten , en geheel van de Bonische 

 zaken afstappen. 



„Op Padang schijnt alles in rust, ofschoon de Padries bij voortduring de 

 grenzen ontrusten. De kolonel De Stuers , die den luit* kol. Raaff heeft opge- 

 volgd , heeft alles afgekeurd , wat de laatste met zoo veel kosten heeft bewerk- 

 stelligd tot onze beveiliging tegen de binnenlandsche volkeren 1 ). De tijd zal 

 moeten leeren , wie het beste plan heeft , maar is het intusschen niet ongelukkig , 

 dat het Gouvernement de speelbal is , van de projecten , of beter gezegd de 

 grilligheid, van de residenten? 



„De zaken op Java kan ik niet zeggen , dat sedert mijne gemaakte absentie 

 zich verbeterd hebben. Met het fmantieele gaat het nog niet voorwaarts , 

 ongeacht de door de Commissie tot de bezuiniging , met den luitenant-gouverneur 

 de Kock aan het hoofd , voorgedragen vermindering op de lasten .of uitgaven 

 van circum circa Drie Millioenen Guldens. 



„Ik heb Zijne Excellentie De Kook in alle details bekend gemaakt met 

 het vertrouwelijk onderhoud over de Indische zaken , waarmede Uwe Excellentie 

 mij wel heeft gelieven te vereeren ; Zijne Excellentie gevoelde de noodzake- 

 lijkheid , dat er meerdere simplificering behoorde plaats te vinden , dat onder- 

 scheidene nuttelooze residentiën en andere posten konden worden ingetrokken , 

 en de lasten van de kostbare bureaux werden verminderd, en dat ook bereids 

 door de Commissie van bezuiniging een en ander was voorgedragen , dat 

 echter daarop bij de Hooge Regering nog niet finaal was gedisponeerd. 



„Volgens het plan door deze commissie ingeleverd , zoude de vermindering 

 van de lasten circum circa Drie Millioenen bedragen , dat in de gegevene 



') Zie het misnoegen van generaal De Kock over deze houding van De Stoers, in brief N° 137. 



