168 § 52 sub d. Engelhard' s voorspelling over Petel's indigo-onderneming. 



Tertio. Gebrek aan boejangers en hooge dagloonen aan diegenen, die te 



krijgen zijn. 

 Quarto. Dat geen debiet is in de melasse , als zijnde genoegzaam alle arak- 



stokerijen vervallen, en 

 Quinto. Gebrek aan openbaar crediet; sedert de introductie van de Gouver- 



nements Promesse-noten , rente doende 9 procent per anum of -| procent 



's maands *), houdt een ieder zijn geld in de kist en riskeert dit niet 



onder particulieren , als tegen hooge interessen , die voor deze en genen 



buitensporig zijn, en naar woeker gelijkt. 



„Dit alles drukt deze cultuur, welke door kracht van geld moet gaande 

 worden gehouden en brengt den fabrikant tot den val. De fabrieken , die 

 door de stoommachine bewerkt worden , zijn nog aan den gang ; doch in 

 handen van vreemden , die de suiker op prijs houden en door hun geld 

 tegen lage interessen dit kunnen dwingen. De interessen in de Engelsche be- 

 zittingen zijn niet hooger als vijf, ten hoogste zes procent 'sjaars. 



„De kooper van de molens van den Chinees Jo Tjoenko , heeft dezelven 

 alle doen stil staan en gedemoliseerd. Dit levert voor de andere Chinesche 

 molenaars geen gunstiger uitkomst op. — Buiten het koffijproduct , kan men 

 in den striktsten zin van het woord zeggen, dat he t met alle andere culture s 

 op J ava verloopen is. Om dit nu aan te merken als het uitwerksel van het 

 op Java ingevoerd systema , zoude eéne al te partijdige beoordeeling zijn. 

 Dat hetzelve daartoe iets bijdraagt, is niet tegen te spreken; dan dit verval 

 moet meer gezogt worden , dat het Gouvernement geen het minste belang 

 stelt in de cultivatie door Europeanen, Chinezen of Arabieren, en veelal aan 

 hun lot overlaat. 



„De heer Petel, een man met vrouw en elf kinderen, heeft zijn land 

 moeten afstaan aan den heer Arnold , die zijne gemaakte absentie naar Europa 

 hem voor de helft in zijne bezitting heeft geruineerd. De heer Petel maakt 

 echter eene uitzondering daaromtrent 2 ), als zijnde door de assistentie, die 

 het Gouvernement hem verleend (de ijver van den man verdient deze consi- 

 deratie) in de gelegenheid gesteld zijn geluk te beproeven met den aanleg- 

 van eene indigo-fabriek in de residentie Paccalongang. Ik vrees echter, dat het 

 den man daarmede even zoo zal gaan, als met eene zelfde onderneming op 

 Bergzigt. — De heer Arnold heeft het grootste gedeelte van de ko f fij tuinen 

 op dit land weder opgeofferd voor den aanleg van eene indigo-fabriek. Hij 

 beweert, dat de mislukking van eene gelijke onderneming op Bergzigt, onder 

 de directie van den heer Petel veroorzaakt is , omdat de gansche omslag van 

 de fabriek op eene al te ruime schaal was gebragt; en ik heb reden te 



!) Zie B. bl. 155 noot 3. 



2 ) Namelijk . dat de Rogeering de ondernemers aan hun lot overliet. 



