

190 § 58. Het Bataviaasch G-enootschap ten aanzien van Crawfurd's werk. 



en Van de Graaff is van die Prinzïpiën 'Reiterei niet vrij te pleiten. Zijne 

 eenzijdigheid ziet daardoor in ieder ondernemer een gevaar, waarvoor men 

 zich dient te wachten; een rijkworder, waartegen eigen belangeloosheid en 

 eerlijkheid het liefelijk contrast vormt; het maakt hem — den knappen man — 

 blind voor iedere breede opvatting, die ook den particulier gelegenheid kan 

 doen geven om binnen de grenzen van eerlijkheid en plichtsbetrachting , zijn 

 brood en meer dan dat te verdienen. Het was uit dien hoofde geenszins zoo 

 onbillijk, dat toen bij de wed. Loosjes te Haarlem in 1823, '24 en '25 de 

 drie deelen van Crawfurd's History of the Indian Archipelago in het Hollandsch 

 verscheen met eene zeer breede voorrede van den anoniemen vertaler in het 

 II e deel, deze voorrede eene doorloopende beschuldiging tegen het bestuur 

 van den gouv.-gen. Van der Capellen bevatte , die o. a. op bl. XIX inhield : 

 „Door Heeren Commissarissen-G-eneraal des Konings is tot de aanneming van 

 het landelijk systeem, in navolging van hetgeen gedurende het Engelsch bezit 

 ingevoerd was, besloten. Maar de gehechtheid aan het oude vindt op Java, 

 openlijk en bedekt, zoo vele aanhangers, welke zich in tegenwerking uitdrukt ; 

 het oude heeft zulke diepe wortelen geschoten, die voor de krachten der 

 Regering te sterk schijnen te zijn. Voor de gebreken in het Engelsche systema 

 hebben wij ons niet behoed en het weldadige hebben wij er uit weggenomen." 

 Van de Graaff , vervuld met de gedachte , dat alleen hij en de zijnen 

 het wisten , dat de anderen er over oordeelden als blinden over kleuren , als 

 belangzuchtigen , als intriganten x ) , verdoemde evenzeer dat voorbericht , wegens 

 de kolossale ongerijmdheden van de daarin vervatte beoordeelingen en beschul- 

 digingen 2 ). Ook De Vogel verklaarde het stuk „met een diep gevoel van 

 verontwaardiging" gelezen te hebben 3 ); Van de G-raaff schijnt hem te 

 hebben overgehaald om er iets tegen te schrijven ; doch de pen was hem ten 

 slotte machteloos uit de hand gevallen. „Na herhaalde mislukte proefnemingen" , 

 schreef namelijk De Vogel dd. 20 Maart 1826 aan Van de G-raaff, „ben ik 

 tot mijn leedwezen gedrongen , UHEdG. het nevensgaande terug te zenden. 

 Hoe bereidwillig niet alleen, ik mij aan de behartiging en bevordering van 

 het onderwerp wil leenen, maar zelf, hoe sterk ik mij inwendig steeds aan- 

 gespoord gevoele, om hetzelve, zoo veel in mijn vermogen is, voor te staan, 

 zoo moet ik nogthans verklaren , dat tot bereiking van het oogmerk mijne 

 krachten te kort schieten. Ik zie het niet door om de zaak klaar en gegrond 

 uit een te zetten , om er een goed krachtig en niet te omslagtig artikel van 

 te maken, dat eenig effect kan doen tegen den overdreven aanval. Hierbij 

 komt, dat ik geen halven dag kan vinden om ongestoord zoo iets te ont- 

 werpen en elders de bouwstoffen op te zamelen, die ik gevoel, dat mij niet 



') B. bl. 87, 265. 



2) B. bl. 282 N° 177. 



») B. bl. 285 N° 182. 



