208 § 68. Terugblik op Van de Graaff en Van der Capellen. 



deugd en eerlijkheid" te gronde, gelijk, geheel in des overledenen geest , door 

 de bedroefde weduwe in de doodsadvertentie was geschreven ; aldus de ondergang 

 van dit rijk en toch zoo arm leven , met zijne tijdstippen , waarin de fortuin 

 niet moede scheen te worden , hem toe te lachen , om zich later dubbel op hem 

 te wreken. Het zou niet het laatste koloniale leven zijn, dat, na een hoopvol 

 begin , even droevig ten einde liep. 



§ 68. Batavia en Buitenzorg hebben na 1816 vele alter ego's van opperland- 



voogden gekend , die geen dupe van hun ijver en toewijding voor clen arbeid 

 in dienst van den hoogen meester zijn geworden, doch soms ook de be- 

 gaafdheid en edelheid misten , die Van de Graaff zoo hoog deden staan. 

 Op zijne terugreis naar het vaderland zal hij wellicht zijne fouten nog niet 

 ingezien hebben ; doch welke die ook waren , wie zal , na de kennisneming van 

 hetgeen wij van hem lazen, niet met een dichtend wijsgeer zeggen '): 



S'il faut opter, si, dans ce tourbillon, 



Il faut choisir d'être dupe ou fripon, 



Mon choix est fait, je bénis mon partage: 



Ciel ! rends-moi dupe , et rends-moi juste et sage. 



Zoo is Van de G-raaff de dupe geworden van zijne verhouding tot den 

 gouv. gen. Van der Capellen , waarvoor zijn beste en kundige vriend 

 Bousquet hem niet de oogen heeft kunnen doen openen, omdat deze op zijne 

 beurt voor het doen en laten van Van de Graaff eene bewondering bezat, 

 die ten slotte alle geloof in geloot op gezag had doen ontaarden. 



Er zijn, vooral in onze koloniale geschiedenis, mannen van reputatie 

 geweest, wier geloofsbrieven door het derde en vierde geslacht nog eens 

 nauwkeurig zullen worden onderzocht met een onmiskenbaren twijfel om- 

 trent hunne geldigheid 2 ) , mannen , die door hunne aantrekkelijkheid en 

 hunne beminnelijke persoonlijkheid — in weerwil van gebreken en tekort- 

 komingen — een machtigen invloed op de met hen in aanraking komende 

 personen hebben uitgeoefend. Tot die personen behoort de gouv. gen. baron 

 Van der Capellen , en men kan dit nergens beter gewaar worden dan uit 

 Mr. P. Mijer's Kroniek van Nederlandsch-Indië van 1816- — 1826. Tot hen, 

 die door de persoonlijkheid van Van der Capellen werden betooverd , behoort 

 onze Van de Graaff. 't Is of aan de vingeren van dezen meerdere in verstand 

 van den landvoogd de toetssteen der critiek ontvalt ten opzichte van dit 

 „weldoend genie". Van de Graaff heeft de in zijne oogen ware genialiteit 

 van Van der Capellen ondergaan , evenals vriend Bousquet die van Van de 

 Graaff en in de bedwelming der betoovering werd elke twijfel aan de 



') Voltairb. De in drie deelen uitgegeven Principes philosophiques , jjolitiques et moiaux van 

 den Zwitserschen majoor Weiss (Genève, 4 6 ed. 1789), voeren dit aardige epigram tot motto, 

 doch met het onderschrift Thcatre Francais! 



2 ) Joh. C. Zimmermann : Potgieter's Bakhuizen van den Brink: De Gids 1872 dl. I bl. 518. 



