N" 44. Van (i. F. Meijlan dd. 13 Augustus 181!). !■'> 



op Java nog niet heeft durven denken en het kostbare heeft uitgemaakt van 

 de etablissementen van dezen aard, welke tot nu toe hier hebben bestaan. 

 Met wezentlijk leedwezen vernam ik gisteren, dat na verscheidene dagen werks, 

 het ongeluk gewild heeft, dat drie tanden uit een der voornaamste raderen 

 gebroken zijn, waardoor Jessen is verpligt geworden het verder malen te 

 staken, iets dat wezentlijk te bejammeren is. Ik durf dit ongeval aan geene 

 andere oorzaak toeschrijven dan aan het gebrekkig in een zetten, want inder- 

 daad, voor zoover ik er over oordeelen kan, is de machine meesterlijk gemaakt, 

 en scheen eene reeks van jaren te zullen kunnen duren. Gaarne zou ik Jessen 

 adviseeren om zich bij het Gouvernement te vervoegen , ten einde zijn rad in den 

 Constructiewinkel te Soerabaija te mogen laten repareeren. Andere werklieden 

 hiertoe in staat, vrees ik, zal hij op Java niet vinden. 



N° 44. Batavia, 13 Augustus 1819. Blijde ben ik door u gestijfd en ge- 

 sterkt te worden in mijne opinie en correspondentie tegen den Bantamschen 

 resident '), die door zijnen drift om spoedig rijke en welgestelde koffijtuinen 

 in zijne residentie te vertoonen , zich wat ver heeft laten vervoeren. Dit is mij 

 van achteren gebleken uit zijn antwoord op mijnen brief, waarvan ik eene copie 

 hierbij insluit. Gij zult daaruit zien, dat, naar het plan van Tobias , de gemeene 

 Inlanders geene deelgenooten zouden zijn van de aan te leggen tuinen, maar 

 dat drie of vier hoofden zich hebben vereenigd , om voor hunne rekening den 

 grond, die zou worden afgestaan, in daghuur te laten bewerken, namelijk 

 wanneer zij daartoe nog eerst een voorschot van het Gouvernement ontvingen. 

 Binnen kort derhalve zou men in Bantam, eene repetitie hebben van de 

 etablissementen van den heer Douglas te Wieradessa en van wijlen den heer 

 Dupont te Banjoemati; doch, naar mijn oordeel van nog schadelijker strek- 

 king, omdat ik geloof, dat een Europeaan, die met Inlanders werken moet, 

 gemakkelijker in zijne handelingen omtrent dezelven valt na te gaan , dan wel 

 een inlandsch hoofd , die zoo veel schakels nader bij den armen arbeider staat , 

 en dus den keten, waaraan hij denzelven legt, meer ongemerkt en beter, tot 

 voldoening van zijn eigen belang , kan beheeren. Ik kon het Tobias vergeven , 

 dat hij eenen demang wilde toegelaten hebben in de onderneming om koffij- 

 tuinen aan te leggen, en van harte voelde ik mij gezind om te trachten de 

 hindernis , die daartegen mogt bestaan , uit den weg te ruimen ; maar nu zijn 

 voorstel zoo regtstreeks aanloopt tegen de bedoelingen van het Gouvernement , 

 nu heb ik hem openhartig , hoewel particulier , geschreven , dat ik hem niet 

 kon bijvallen. 



Hartelijk dank ik u voor uwen vriendschappelijken raad , die mij den 

 draad in handen geeft, om tot het kluwen van mijne eigenlijke werkzaamheden 



l ) Mr. Tobias. 



