88 N" 54. Van de Graafe aan de familie Verschuik dd. 16 Januari 1820. 



heeft het Gouvernement zich alle inkomsten toegeëigend en aan de regenten 

 en hoofden gegeven eene schadeloosstelling. Het is dus een natuurlijk gevolg, 

 dat de uitgaven thans veel meer bedragen dan onder het oude stelsel, maar 

 slechts in schijn, dewijl de inlandsche regenten en hoofden, onder het oude 

 stelsel, die zelfde inkomsten of veel meer genoten, welke thans directelijk in 

 's Gouvernements kassen vloeijen. Een stelsel van regelmatige heffingen daar- 

 enboven , vordert , uit den aard der zaak , meer uitgaven dan een stelsel van 

 verpachting, maar in het onderzoek naar deze tweesoortige stelsels komt het 

 alleen aan op de resultaten , daar het onverschillig aan het moederland 

 moet zijn , wat de administratie in Indië kost , wanneer slechts het overschot , 

 na bestrijding dezer kosten, aanzienlijker en voordeeliger is dan dit overschot 

 immer volgens het oude stelsel heeft kunnen zijn J ). 



De Engelschen hebben geen tijd gehad om hunne nieuwe maatregelen 

 tot rijpheid te brengen. Toen Commissarissen-Generaal het bestuur in 1816 

 aanvaardden , was hun alles vreemd ; zij moesten de posten bezetten met onbe- 

 dreven en onkundige ambtenaren 2 ). Het is een wonder dus , dat er niet nog 

 grootere verwarringen zijn ontstaan, dan er wezenlijk ontstaan zijn. Alle resi- 

 denten waren onder de Britsche regeering Engelschen ; de Hollanders werden 

 daartoe niet gekozen; dus moesten op eenmaal deze belangrijke betrekkingen 

 worden toevertrouwd aan menschen , die de zaken , welke zij besturen moesten , 

 naauwelijks bij naam kenden. 



De voorzigtigheid , waarmede Commissarissen-Generaal gehandeld hebben , 

 en de getrouwheid van eenige nieuw uitgekomen ambtenaren , hebben in de 

 daad den staat van Indië gered. Het licht, hetwelk Muntinghe over de zaken 

 verspreid heeft , zijne hoedanigheid van president van den Raad van Financiën , 

 de aanraking , waarin hierdoor eenige nieuw uitgekomenen met hem kwamen , 

 en die van zijne lumières gebruik maakten 3 ) , en eindelijk de reis van de 

 heeren Elout en Van der Capellen over alle de residentiën van Java , — alle 

 deze omstandigheden hebben medegewerkt om aan Indië die gunstige gedaante 

 te geven, welke dit land thans heeft. Ik heb deze reis mede gedaan. Ik heb 

 het taai geduld bewonderd, waarmede die heeren elke residentie tot de geringste 

 details hebben onderzocht, en in de daad het Nederlandsche gouvernement 

 kan deze beide mannen voor hunne eerlijkheid en voor de goede trouw, 

 waarmede zij de waarheid hebben nagespoord , nimmer genoeg danken 4 ). 



Twee gelukkige omstandigheden hebben in dit alles krachtdadig mede- 

 gewerkt. De eene is de zending van den heer Engelhard naar de Molukken. 

 Een man, gehecht aan het oude stelsel en vooringenomen tegen het nieuwe, 



') De lezer weet, wat van dit fraaie programma ten slotte geworden is. 



2 ) Verg. bl. 14. 



s ) Zooals Van de G-kaaff en Bodsqüet. 



4 ) Verg. bi. 14, 17 en 18. 



