N° 105. Van de Graaff aan Mr. C. T. Elout du. 7 Juli 1821. 177 



de inspectiën te verrigten , het doel van een algemeen en gedurig plaatselijk 

 toezigt niet bevordert. 



Tot nog toe heb ik geen algemeen verslag kunnen inleveren, zoodanig 

 als mijne instructie van mij verlangt. Ik hoop echter binnen weinige dagen 

 eene inspectiereis over geheel Java te doen , die ik mij vlei , dat mij in staat 

 zal stellen, om met dit belangrijk werk nog in dit jaar gereed te komen, en 

 daarmede, zoo ik in het leven mag blijven, mijne loopbaan in de inspectie 

 te besluiten. Dit verslag moet alle de takken van 's Lands financiën bevatten 

 en zal , aan de eene zijde , bewijzen , hoeverre Java in de uitkomsten reeds de 

 sterkst gespannen verwachting heeft overtroffen , maar ook aan den anderen 

 kant, de talrijke gebreken, die nog voortdurend bestaan en de gapingen, die 

 nog moeten worden aangevuld, open leggen. Ik vlei mij echter, dat Uwe 

 Excellentie ruim stof daarin zal vinden om zich te overtuigen, dat de goede 

 zaden , door Heeren Commissarissen-Generaal met zoo vele zorgvuldigheid 

 geplant , niet overal , op verre na , verloren zijn gegaan. 



Intusschen zal het voor Uwe Excellentie niet onaangenaam zijn, omtrent 

 eenige der belangrijkste bronnen van onze inkomsten op Java, reeds voor- 

 loopig, eenige inlichtingen te ontvangen V). Tot dat einde neem ik de vrijheid , 

 Uwer Excellentie aan te bieden de rapporten, welke door mij in 1819 en 1820 

 over de verpagte landsmiddelen zijn gedaan. Uit de tableaux, bij deze stukken 

 gevoegd , zal Uwe Excellentie blijken , dat het rendement dezer middelen , 

 hetwelk in het jaar 1817 bedroeg f2.067.876. 5 

 heeft opgebragt in 1818 - 2.232.112.16 



„ „ „ 1819 -3.179.555.12 



„ „ „ 1820 -3.214.825.18 



„ „ „ 1821 -4.072.429. 



zoo dat dit gedeelte van 's Lands inkomsten , sedert de maatregelen door Com- 

 missarissen-Generaal daaromtrent genomen, van f2.067.876.5 zijn geklommen 

 tot de verbazende som van f4.072.429. — en dus eene vermeerdering, nagenoeg, 

 van een alterum tantum, of f 2.004.552.25 hebben te weeg gebragt. 



Men zoude de oogen voor de waarheid moedwillig moeten sluiten , om 

 deze progressieve opklimming alleen aan den vermeerderden handel te willen 

 toeschrijven, en indien men de naaste oorzaken van deze gunstige resultaten 

 niet wilde vinden in de doelmatige voorzorgen, die er genomen zijn, om de 

 regten én van de pagters , én van de pagtschuldigen te verzekeren en 

 zoo veel mogelijk daardoor alle de wegen af te sluiten, die bevorens voor 

 knevelarijen en willekeur, van allerlei aard, wijd geopend waren. Hoeveel 



') De wijze, waarop de briefschrijver die inlichtingen geeft, is voortreffelijk. De gaaf, „om 

 veel met weinig woorden te zeggen", die Bousquet aan Van de Graaff toekende (bl. 59), had 

 deze buiten kijf. In zijn soort is het overzicht een model. 



12 



