234 N° 134. Van Mr. H. J. Tobias dd. 20 Juni 1825. 



Bonieren en Datoe Kakio was ons bekend (aan het laatste hebben wij te 

 danken, dat de vijand van zijne overwinning van 19 Oct. a. p. geen verder 

 gebruik heeft gemaakt) ; na het vertrek der expeditie naar Boni bleef geene 

 magt van aanbelang .over, en zoo wij Kraeng Tanette tot vijand hadden 

 gehouden , dan ware hij in staat geweest om nog eens even veel kwaad te doen 

 als het vorige jaar op Maros is gedaan. Dat zijn haat tegen Boni thans zeer 

 groot is, is zeker, en ware het mogelijk hem als den koning te herstellen, 

 voorzeker werd hij een even getrouw antagonist van de Bonieren, als zijn 

 vader was; doch dit kan thans niet '). 



Om nog eens op Boni terug te komen ; de verliezen , die zij geleden 

 hebben, zijn zeer groot; ik schat ze op 1500 karbouwen en 500 paarden, 

 een legio van geiten en kippen; mondbehoeften voor twee maanden en voor 

 het geheele rijk (meest djagong) en ik gis , dat het getal verbrande huizen ten 

 minste 4000 beloopt. Deze schade kan in geen 10 jaar hersteld worden, doch 

 zij heeft tevens en natuurlijk , zeer groote verbittering te weeg gebragt. Bi 

 zoude niet gaarne zeggen, dat ik mijn zegel aan het gebeurde als een nood- 

 zakelijk nuttig iets hecht; naar mijn inzien, ware in de hoofdplaats van 

 Boni het beste over den vrede gehandeld; de zucht voor het behoud van de 

 voorvaderlijke graven, de in zijne soort prachtige vorstelijke woningen, had de 

 vrienden mogelijk naar vrede doen smachten. Ik ben blijde, dat ik hierom- 

 trent niets te verantwoorden heb 2 ). 



Hoe ongelukkig is het, dat zoo veel volk ons door ziekte is ontrukt; ik 

 hoor 500 Europeanen , sedert Novemb. ; het ongeregelde weder doet hiertoe 

 zeker veel, doch tevens kan ik niet begrijpen, hoe onze manschappen zoo 

 volstrekt onbestand zijn tegen fatigues ; ik voor mij geloof werkelijk, dat 

 ons volk te veel aan sterken drank is gewoon , om niet spoedig bij de minste 

 fatigue aan de nadeelen van verhitting bloot te staan. Thans sterven er in 

 alles 2 per dag, doch met de reis naar Soepa zeker wederom meer; de 

 Panembahan verliest in evenredigheid op Makassar geen tiende van hetgeen 

 wij verliezen : dit is mogelijk eenig bewijs voor mijne stelling. 



Bischoff heeft het spruw, doch ik vlei mij zonder consequentiën , daar 



'*) Zie over de onderwerping van dezen vorst van Tanette, Van Rijnevéld, bl. 183 — 185: „De 

 Commissarissen handelden daaromtrent hoogst staatkundig", leest men er. — Intussohen is Later 

 deze man weder tegen ons opgestaan. 



2 ) Den 27 6n Maart 1825 was Badjoa ingenomen, waarna de expeditie voorttrok ter bezetting 

 van de hoofdplaats Boni. Eene voorhoede verkende de plaats en zag ze verlaten. Den 28°" gingen 

 onze troepen dus ongehinderd derwaarts. „Elles brülèrent plusieurs kampongs et détruisirent 

 tout ce qui se trouvait sur leur passage, sans rencontrer 1'ennemr", waarop volgde „la destruotion 

 de Boni": aldus Gerlach, bl. 326 en 327. — Het is deze vemielgeest, dien Tobias betreurt, „De 

 generaal liet de Moskee, op verzoek van den koning van Goa, in de lucht springen, tot weer- 

 wraak van de tempelschennis , door de Borneren in het Goasche gepleegd. Het grootste gedeelte 

 der wallen, alsmede de stad werden vernield." Van Bijneveld bl. 265. ■ — Zie nader Tobias' 

 veroordeeling in § 52 sub c. 





