236 N° 134. Van Mr. J. H. Tobias dd. 22 Juni 1825. 



dezen overbrengt, vertrekken. Het is mij onbegrijpelijk, hoe de Financiën 

 inhuringen op zoodanige wijze doen : de Clementine is ingehuurd voor f 3300 j 

 per maand. Hoe is het nu mogelijk, dat zij zoo veel ruimte overhoudt om de 

 noodige goederen mede te nemen om een toko op te slaan, ruim 1\ maand 

 te verkoopen , en dan nog eene publieke vendutie te houden ; het is zeker 

 een groot encouragement voor de particuliere industrie. Trouwens , het lossen 

 gaat langzaam en dus moeten de menschen lang blijven '). Van Schelle heeft 

 reeds vóór 4 jaar om twee tjoenia's gevraagd; hadden wij die hier nu gehad, 

 had het Gouv* duizenden uitgewonnen aan minder te betalen vrachtgelden , 

 daar men thans geene vaartuigen heeft tot lossen geschikt. 



Ik verneem , dat Van Laren met de Clementine zoude gekomen zijn , doch 

 dat er geene plaats was voor zijne 371 nummers, waaronder 48 stoelen 

 voor één gezel ; de man diende een huis mede te brengen , want waar zal hij 

 eene woning vinden , groot genoeg voor zoo veel goed. Intusschen is het , 

 dunkt mij, een weinig te veel van de toegeeflijkheid gevorderd, en ik begrijp 

 niet, hoe dit wordt getolereerd. Blijft nu Bütner ook op Makassar? 2 ) Dit 

 is toch werkelijk overtollig; een f13.000 'sjaars op de Makassaarsche be- 

 grooting voor de eeredienst is , dunkt mij , wat sterk. 



Ik eindig dezen met het gewone verzoek om verschooning voor mijn 

 brabbelen 3 ). 



N.B. Vertrek van Tobias naar Nederland. Teleurgesteld is Tobias in 

 den aanvang van 1826 naar Holland vertrokken 4 ). Van de Graaff gaf hem 

 een aanbevelingsbrief dd. 14 Januari 1826 mede, gericht aan zijn zwager 

 Verschuir, waarin hij o. a. schrijft: 



„Ik neem de vrijheid bijzonder aan uwe welwillendheid aan te bevelen den 

 heer Tobias , laatst commissaris van het Gouvernement op Borneo en Makassar, 

 die u dezen zal ter hand stellen. 



„Hij laat vele vrienden in Indië na, die zijn verlies opregt betreuren. 

 Hij is als ambtenaar zeer nuttig geweest en heeft daardoor dikwerf blijken 

 van goedkeuring van het Gouvernement ontvangen." 



1 ) Bedoeld zal wel zijn, dat de belanghebbenden niet de goederen, waarvan vendutie werd 

 gehouden, enz. een voordeel behaalden, dat eenigszins te genroet kwarn aan de schade, veroorzaakt 

 door het langdurig verblijf. 



2 ) Bdtnkr, staat er; de Almanak van Nederlandsch- India noemt dezen zendeling H. N. Bf/ttennaar 

 Dat predikant P. van Laren (te Makasser geplaatst, blijkens de Bataviasche Courant van 12 

 Januari 1825) èn de zendeling te Makasser bleven, kan o. a. blijken uit de almanakken van 

 1825 en 1826. 



3 ) Tobias' brieven zijn zeer opgebleekt en geschonden; daardoor bijna niet meer te lezen. 



*) Bij een besluit dd. 16 Juni 1825 was hij door de Eegeeriug uitgenoodigd om op nieuw 

 naar Borneo te gaan , doordien de hoofden van Mandor zijne terugkomst verzochten. Tobias , die 

 zich toen nog te Makasser bevond, gaf echter aan deze uitnoodiging geen gevolg. Zie bl. 425 

 dl. II. van Vetu's Borneo. 



