6 



taleesch en de Toradja'sehe talen met i. Daar de oorspronkelijke eindsluiter 

 n in het Tal. dus ook steeds met a wordt uitgesproken, is hij niet, zooals in 

 het Sang., Boeg. en Mak. tot ng geworden. Trouwens, deze verandering heeft 

 plaats gehad, omdat de ng meer doorklinkt dan de andere nasalen en dus de 

 eindlettergreep niet afsluit, doch haar slechts los sluit. Het zijn dan ook in het 

 Sangireesch vooral de k, p en t, die voor hamzah hebben moeten plaats maken, 

 omdat zij stemmeloos zijn ; de doorklinkende 1, r, s zijn doorgaans tot eene looze 

 lettergreep uitgebreid, omdat haar sonoor karakter daartoe aanleiding gaf. Zie 

 Sang Sprkk. bl. 35. In het Makassaarsch is het niet anders. Het Sang. maakt 

 dus om dezelfde reden een oorspronkelijken eindsluiter n of m tot ng, als het 

 Talaoetsch hem tot n a maakt, n. 1. om hem te doen doorklinken, stemhoudend 

 te maken. 



Waar de oorspronkelijke sluiter door hamzah is vervangen, daar heeft 

 het Tal. ook dezen medeklinker doorklinkend gemaakt en tot eene looze letter- 

 greep uitgebreid. Het Sang. ana', Mal. enz. anak, wordt dus in het Tal. 

 ana'a; Sang. man o e', Jav. manoek, Tal. manoe'a. Men moet wel aan- 

 nemen, dat het Tal. vroeger op de plaats der hamzah den oorspronkelijken eind- 

 sluiter had en dat deze eerst na de uitbreiding tot eene looze lettergreep is 

 verdwenen, daar zij in verreweg de meeste gevallen voor k staat, welke in het 

 Tal. dikwijls verdwijnt. 



Het Tal. bevindt zich in wat men zou kunnen noemen: het eerste sta- 

 dium van vocalisch worden. In het algemeen heeft men zich dit vocalisch worden 

 aldus voor te stellen : De oorspronkelijke consonantische eindsluiters zijn door 

 een naslag tot looze lettergrepen uitgebreid, die voor den klemtoon niet mede- 

 tellen. De looze klinker of naslag wordt dan ook zeer vluchtig uitgesproken. 

 Daar de meeste woorden den klemtoon op de voorlaatste lettergreep hebben, 

 komt de looze lettergreep dus twee plaatsen na den klemtoon te staan en daar- 

 door valt hij gemakkelijk af. Goede voorbeelden hiervan geeft het Bare'e. In 

 deze taal heet eene mangga-soort antjami (klemtoon op de lettergreep a); 

 dit staat voor antjam, vgl. Mal. asam. Uit dit antjami nu heeft zich de 

 kortere vorm antja ontwikkeld, die dus niet m, maar mi heeft verloren. Naast 

 goelingi (klemtoon op g o e), uit g o e 1 i n g, staat g o e 1 i „ roer." Een zeker 

 riviertje, niet donker water, heet Ma e tan gi (klemtoon op é), terwijl men 

 thans voor „zwart, donkerkleurig" maeta zegt. De stam itam is dus eerst 

 etang, daarna etangi, vervolgens eta geworden. Een ander riviertje heet 

 L o m b o e g i a n i, samengesteld uit 1 o m b o e g i en het achtervoegsel- a n i. Thans 

 wordt lomboegi uitgesproken lomboe „slijk", maar de oude vorm is lo- 

 mboeg, vgl. Mal. loempoer. Het suffix -ani, thans -a, is oorspronkelijk- a n. 



