§ 6. De klinkers zijn a, e, i, o, oe. 



De a is vooreerst de oorspronkelijke a, bv. da/ana „Aveg", Sang. da- 

 Zeng, Mal. djalan; ta/i „touw", Mal. tali; batoe „steen", Mal. batoe. 



Ten tweede is de a het aequivalent van de ë van 't Sangireesch en een 

 groot aantal andere Indonesische talen, welken klank het Talaoetsch niet bezit. 

 Zulk een a is bv. de klinker der looze eindlettergreep. Andere voorbeelden zijn 

 taloe „drie", Sang., Tont. tëloe; apata „vier", Sang. ëpa', Tont. ëpat; 

 taloeka (taloeta, taloer a, taloe tja, taloe ha) „ei". Sang. tëloehë, 

 Mal. tëloer; aio „zon", Sang. ëlo, Tont. ëndo; voorvoegsel ma-, pa-, Sang. 

 m ë-, p ë-. 



Daar de b en de d na open lettergrepen tot w en r worden x ), kan men 

 aannemen dat, waar men na a de b en d behouden ziet, deze a het aequivalent 

 der ë is. De ë is immer half gesloten, dit ligt in haar karakter; ook wij spre- 

 ken tusschen ë en een volgenden klinker hamzah uit, bv. geacht, geëerd, 

 geoorloofd. Een vorm als marooe „dorstig", van den stam do o e, heeft dus 

 het voorvoegsel ma- = Sang. ma-, doch madea'a, ipadea'a, pinaboreta, 

 iwab-oreta komen overeen met Sang. mede a', ipëdea', pinëbohe', i wëbo- 

 he'. De a heeft dus de half gesloten uitspraak behouden van den klank waaruit zij 

 is ontstaan. Soms vindt men op de plaats der ë een anderen klinker dan a, 

 doch hiervoor is steeds een bepaalde reden. Zoo bv. is de e in de beide letter- 

 grepen van bengela ontstaan uit i, welke weder uit ë is voortgekomen, vgk 

 Tont. wen gel, Bis. bongol, Bar. wongo, Tag. bingi, Mal. bengal 

 „doof, hardhoorig, ongehoorzaam". Door den klemtoon is de ë tot i geworden, 

 vgl. de Europeesche uitsprak pi tja, tjitjak, tjintjang, van Mal. pëtjah, 

 tjëtjak, tjëntjang, die evenzoo door het leggen van den klemtoon op de 

 ë-lettergreep is ontstaan. De tweede e is aan de eerste geassimileerd. 



In ti'ila „slapen", Sang. tiki', Tont. tëkël is de i uit ë ontstaan, 

 evenzeer door klemtoon en assimilatie. In so'ola „hoesten", Sang. sëkoZë, 

 Tont. s ë k o 1 is de o uit ë ontstaan, door assimilatie aan den klinker der 

 laatste lettergreep. En in atoepa „dak", Jav. atëp, Tag. atip, Mong. Bis. 

 at op, is evenals in anoema „zes", Sang. ënoeng, Tont. Jav. ënëm de ë 

 tot o e geworden door invloed van den volgenden labiaal. 



De e is, evenals in de verwante talen, niet oorspronkelijk. Soms is zij 

 ontstaan uit i, zie het bovengenoemde bengela „doof" en eposa „staart", 

 Tont. ipoes; oeë „rotan", Midden Mal. oei; bawine „vrouw", uit bine, 



1) Ik ben er niet zeker van dat dit even regelmatig geschiedt in het Talaoetsch als in het Sangireesch. 

 In de opgaven van den Hr. Talens heerscht daarin eenige willekeur, naar het rnij voorkomt. Waarschijnlijk 

 is aan deze zaak geen bizondere aandacht geschonken; ik heb daarom aangenomen dat het Talaoetsch ten 

 deze met het Sangireesch overeenkomt. 



