32 



woordelijk „veelheid" ' (van nambo „veel"), evenals Sang. kagoewa' gebruikt 

 in de bet. „alle", bv. e, a nambo mangaana'oe sangkatooe „o alle gij 

 broeders en zusters !" 



Eene • collectieve beteekenis heeft ka- waar het dient tot vorming' van 

 maatwoorden uit substantieven. Voorafgegaan door een telwoord en het daarop 

 volgend lidwoord ng, hebben deze vormen de beteekenis van het geheel van 

 datgene wat door het grondwoord wordt voorgesteld, terwijl het telwoord 

 aanwijst hoeveel daarvan wordt genomen. De woordelijke beteekenis van 

 sangkatooe is „één manschap", pi ra ngkatooe „hoeveel man, hoeveel 

 manschap"? asan oe roea ngkatooe „vaartuig voor twee man". 



De collectieve beteekenis komt nog duidelijker uit in uitdrukkingen als 

 doea sangkatoeranga, Sang. doea sangkatoehang „een jongere 

 broeder of zuster met een ouderen." In doea ngkatooe iskatooe eigen- 

 lijk een maatwoord, waarin ka- beteekent: „zooveel als, het bedrag van, de 

 grootte van" ; het is dus een abstractum dat het normale bedrag of den ge- 

 wonen omvang, de maat van één uit het geheel voorstelt. In doea sa- 

 ngkatoeranga is de beteekenis „twee die één (oudere)-broederschap vormen". 

 .Vgl. ook Sang. Sprkk. bl. 82 en Hfdst. Tt. bl. 58 en 116. Het Tont. gebruikt 

 den vorm nga-, die uit ngka- moet zijn ontstaan. 



Ook de rangtelwoorden worden in het Tal. gevormd met a - en het suff. 

 3 e pers. e. v„ bv. aroeane „de tweede", st. doea „twee", Sang. karoeane. 

 Het Tont. zegt alleen karoea (Hfdst. Tt. bl. 63). De achtervoeging van- ne 

 staat gelijk met het gebruik van het lidwoord karoeane = Mal. jang këdoea 

 „de twee". Woordelijk beteekent karoea „tweeheid, verzameling van twee"; 

 de beteekenis „de twee" is ontstaan uit die van „het tweetal is vol". Een 

 Toradja geeft op de vraag „met hoevelen zijt gij ?" ten antwoord : k a p a p i t o e n j a 

 jakoe „de zevende ben ik", dus „wij zijn met ons zevenen", woordelijk : ik en 

 daarmee is het volle zeven", of men telt : i Anoe, i Anoe . . . , i Molend a 



kapapitoenjamo „Dinges, Dinges, Mol end a, en daarmee is het 



zeven", wat op hetzelfde meerkomt als: M. is de zevende"; zoo ook i Anoe, 



i Anoe i Ban te, kapoesanja „Dinges, Dinges, . . . . Ban te en 



nu is het uit" of Bante is de laatste." 



Tot deze soort woorden moet ook worden gerekend a / a m o n a, Sang. 

 kalëmona „eerste, voorste"; het grondwoord is mona „voorsteven", waar- 

 schijnlijk samengesteld met ka-en een mfix-al. 



Het voorvoegsel a- hebben ook de volgende woorden: 



asoeanga „lijk", Sang. kasoeang, vgl. soeana, Sang. soeang, Bat. 

 soean, Gaj. soeon „planten, in den grond steken." 



