59 



isasoeta (st. soeta, Sang. soeë, Bar. soea, Jav. Mal. sok), „wordt 

 binnengebracht". 



itatoempa „wordt afgeladen, afgebracht". 



is as al e „er wordt mede langs het strand geloopen". 



iradarisita „men laat of doet het staan", woordelijk: „er wordt de 

 handeling staan (darisita) mede verricht". 



ilalage „er wordt om gelachen", woordelijk: „het lachen wordt er 

 mede, er om verricht". 



oendam iwabanta „ toovermiddel waarmede bezworen wordt". 



In eenige dezer voorbeelden is de oorspronkelijk instrumentale beteekenis 

 nog niet verdwenen, vooral als de werkwoordstam intransitief is en dus geen 

 zuiver passief kan vormen. Dat de vertaling doet denken aan causatief komt 

 hierdoor, dat de woordelijke beteekenis van isoso'oe, isasoso'oe is: „door 

 mij zal worden, wordt met het subject verricht de handeling van naar beneden 

 gaan", m. a. w. „ik ga er mee naar beneden, ik breng het beneden". Zoo betee- 

 kent ook itatoempa „de handeling afdalen (toemoempa) wordt er mede 

 verricht, het wordt afgeladen, afgebracht". Vgl. Hfdst. Tt. bl. 194, 195. 



Thans volgen voorbeelden van werkelijk instrumentale beteekenis van i -, 

 waar dit n. 1. verbonden is met het voorvoegsel p a-, dus i p a- voor den intensie- 

 ven of niet-intensieven stam, vgl. hetgeen boven is gezegd van het Sangireesch. 



ipamoreta „ waarmede zal geschreven worden", t a ' o e ipamoreta 

 of ipamore'oe „waarmede door mij zal geschreven worden". 



i p a m a s a a n g k o e „ waarmede ik op den schouder zal dragen". 



ta'oe ipango'a sitooe „ waarmede ik hem zal stompen". 



ta'oe ipamanoela sitooe „waarmede ik hem zal slaan". 



ta'oe ipamoe'oela sitooe „ waarmede ik hem zal slaan". 



ipadea'a apa? „om er wat mede te zoeken?" 



Strikt genomen zijn deze vormen duratieven van i w o r e ta, ipasaana, 

 io'a, iwanoela, ipoe'oela 1 ). Doch deze laatste vormen hebben 'hunne 

 instrumentale beteekenis verloren voor de passieve. En nu heeft het Tal. verder 

 een Praesens vorm gemaakt van deze instrumentale vormen langs den gebrui- 

 kelijken weg van Praesensvorming in deze taal, n. 1. door reduplicatie. 



1) Vormen als imoreta, imasaana, ingo'a, imanoela, imoe'oela zijn in het Talaoetsch 

 onbekend, evenals in het Sangireesch en in de Minah. talen. In deze laatste talen zouden zulke vormen 

 verwarring geven met de Praerterita van werkwoorden die hunnen oem- vorm met m- maken, zooals 

 pi tong, mi tong in het Tont. Een vorm als i mi tong zou in het Tt. worden verstaan als ni- mi tong 

 (Fraeter. Act. van pi tong) en niet als intensief van een vorm ipitong. Maar in het Bare'e, waar de i- 

 vormen geheel verouderd zijn, doch uitsluitend instrumentale beteekenis hebben, vindt men vormen als 

 inabasi „zweep", van tabasi (slaan), inaoe of inangoe (Togiansch) „toespijs", vgl. Jav. Soend san go e. 



