76 



§ 44. Het achtervoegsel -ana is het voornaamste suffix in het Ta- 

 laoetsch dat hier zal besproken worden. Van de Sangireesche suffixen -e en -i 

 (Sprkk. bl. 166) die ook in het Talaoetsch bestaan, heb ik slechts één voorbeeld. 



De eenige vorm, dien dit achtervoegsel in het Talaoetsch heeft, is -ana 

 of (waar de n reeds doorklinkend is door een daarop volgenden klinker of 

 waar zij met eene volgende 'k de verbinding ngk aangaat) -a n. Het Sangi- 

 reesch heeft eveneens den sluiter van het oorspronkelijke suffix -a n willen 

 doorklinkend maken en daartoe de uitspraak velaar gemaakt, dus n g, wat 

 evenzeer tot het doel leidt, gegeven het vocalisch karakter der nasalen. De 

 variatie -eng, die het Sangireesch gebruikt wanneer het suffix wordt gevoegd 

 achter eene lettergreep die met a wordt uitgesproken, kent het Talaoetsch niet. 



Het suffix -ana heeft in het Talaoetsch, evenzeer als in de verwante 

 talen, plaafsaanduideude beteekenis. Het wijst dus aan de plaats waar de 

 handeling geschiedt, of de persoon bij of aan wien zij wordt verricht. Behalve 

 dit achtervoegsel, hebben de daarmede samengestelde woorden gewoonlijk nog 

 voor- of invoegsels of reduplicatie van den stam, ter aanduiding van tijd 

 of wijze. Van deze verschillende vormingen zullen hier voorbeelden worden 

 gegeven. 



De enkele stam met -ana is in de eerste plaats een Futurum van het 

 locaal-Passief, dus van een werkwoord dat in het Actief zijn voorwerp regeert 

 in den locatief. Dit Futurum wordt ook als Imperatief of als Conjunctief ge- 

 bruikt. Voorbeelden zijn : i n d i sapan asoeëne, oeria a r o d i a 1 o e- 

 pana „dit worde eerst gekauwd en daarop ingeslikt." In dezen zin staat 

 s a p a n (aj voor s a p a a n (a), zie beneden, in § 45. De stammen zijn sapa 

 „kauwen" en aloepa „inslikken". Feitelijk zijn deze vormen Futura, daar zij 

 de kenmerken van het Praesens (reduplicatie) en het Praeteritum (infix -in-) 

 missen. Andere voorbeelden zijn nog: i'o tamboan oe woeala „gij zult 

 door een krokodil worden gegrepen", i'o lioesan oe atoana „gij zult door 

 eene slang worden doodgedrukt"; linti'ante soe ma/ o, soe ta i'asilo 

 mata, boeroe b a e d a n t e soe m a m a / a g h a n a, soe t a i ' a r a n g o 

 naoenga „worde opgegooid in het luchtruim, waar het niet meer is te zien 

 voor het oog en worde opgeworpen naar de onzichtbare ruimte, waar het voor 

 de gedachte niet meer te bereiken is" ; m a b o e a soe aio i n d i, i a m i 

 santarana, boe roe ia mi sangkawa/aghana tatedoewenaoe- 

 ngana, boer o e tatedoe pendamana tiring o e poea, boeroe 

 lain n awa'a „te beginnen niet dezen dag, zullen wij met onze familie en 

 wij met onze nakomelingen niets meer weten van en niets meer gevoelen van 

 pijn in't hoofd en hitte van 't lichaam". 



