91 



dat toch niet". Eveneens waarschuwend is at ar ie „laat nog niet, dat 

 vooreerst nog niet". Welk element dit atarie boven ar ie bevat, is mij 

 niet bekend. Het Sang. heeft ai', ari', ar ie' en ari'be, zie Sprkk. bl. 181. 

 Daar be eene enclitica is (zie boven, in § 54), die ook den vorm b o e è' heeft, 

 zoo kan met zekerheid worden gezegd dat de grondvorm van Tal. a r i e is 

 ari. In dit ari steekt het ontkenningswoord d i, vgl. Tag. Bis. di, dili, 

 Iloko di, Ibanag ari, dji, Goront. d i 1 a, Loin. madi, Boeg. de', Sang. 

 dëndilë (wortel dilë) „ontkennen", madiri, madidi „niet willen", 

 Negr. ai (Bijdr. K. I. 1882, bl. 254), dat uit ali of ari moet zijn ont- 

 staan. Prof. Kern vergelijkt op bl. 133 van zijn „Fidji-taal" het Fidjische 

 ontkenningswoord de „opdat niet", het Tomb. rei, Bikol, Tons. d a i, Soemb. 

 d e, Samoa 1 e, N. Jav. d e d e en Maori h o r e. Ook onder de Toradja'sche 

 talen zijn er die r a i, t o r a i tot ontkenningswoord hebben. 



Omtrent de constructie van den Vetatief met a r i e, a r i e w e zijn de 

 opgaven van den Heer Talens onzeker. Zoo vind ik in eene vertaling dei- 

 Tien Geboden: 



ariewe i'o mamate „gij zult niet dooden". 



ariewe i'o soemandaga „gij zult niet echtbreken". 



ariewe i'o mana'o „gij zult niet stelen". 



ariewe i'o maniala mbawahia soe taoematewaine 

 „gij zult geen valsche getuigenis geven tegen anderen". 



Hier is dus ar ie met het Futurum geconstrueerd, doch elders vind ik: 



ar ie paoensandare, arie pangoensandata „leun niet". 



ar ie paoelalere, arie pangoeleleda „ steun niet met 

 den rug". 



arie pamita „raak niet aan, kom er niet aan". 



arie paoenembeta „niet te zeer op den rand". 



Het is volstrekt niet onmogelijk dat beide constructies voorkomen. Im- 

 mers in het Sang. heeft men zoowel ai' p a n g a l a' „neem niet", ai' pa- 

 kia/a' oe poetoeng „laat geen vuur halen", als k a r i e' m a m o s o' 

 boengang „ pluk geen bloemen", kar ie' koemang boea ngkaloe, 

 „eet geen boomvruchten". De beide partikels ai' en k a r i e', die oorspronkelijk 

 identisch zijn, worden dus verschillend geconstrueerd: de korte vorm met den 

 Imperatief, de lange met het Futurum. Wel zijn in de praktijk der taal a i' 

 en k a r i e' verschillend in kracht van verbieden, maar beide zijn toch veta- 

 tief. Indien in het Talaoetsch arie zoowel met den Imperatief als met het 

 Futurum wordt verbonden, zal er waarschijnlijk eenig onderscheid in de betee- 

 kenissen der beide constructies zijn. 



