93 



len zijn met „dat (gij, enz.) moogt halen", welke vorm als Conjunctief of Op- 

 tatief, door zijne wenschende beteekenis, het karakter van Duratief kan hebben 

 gekregen. 



§ 57. De Tijden worden in het Tal., zooals wij reeds boven hebben 

 gezien, aangeduid door den vorm van het werkwoord. Het Futurum is in 

 het algemeen de grondvorm: het stamwoord, met voor-, in- of achtervoegsel. 

 Het Praesens onderscheidt zich door den geredupliceerden vorm van het 

 stamwoord en het Praeteritum is kenbaar aan het invoegsel -in-. Al heb- 

 ben deze vormen weder veranderingen doorgemaakt, in het algemeen zijn 

 hiermede de kenmerken gegeven der drie Hoofdtijden die het Talaoetsch 

 onderscheidt. 



Het Futurum wordt verder nog omschreven of nader omschreven door 

 partikels, waarvan er eene is tata, te vertalen met „straks, aanstonds", bv. 

 tata iwore'oe „zal straks door mij geschreven worden", tata oemawosa 

 „'t zal wel ontoereikend zijn". Dit tata is wellicht identisch met tataka, 

 Sang. tëta', Tont., Tomb. to'tol, Tag. Bent, Tons. totol „beginnen", zoodat 

 tata dan zou aanduiden het begin der handeling door het w. w. uitgedrukt. 

 Alleen de opene eindlettergreep is een bezwaar tegen deze afleiding. De k in 

 tataka is overigens dialectisch, vgl. panatarane ,,de eerste"; de oorspron- 

 kelijke sluiter is dus d of r, en deze kan in de partikel tata afgevallen zijn. 

 In pado tata „wacht eerst", heeft tata eene beteekenis die voor deze 

 afleiding pleit. 



Het Praeteritum kan nog nader omschreven worden door s o e ë t e en 

 boeate. Deze beide partikels hebben den nadrukwijzer te (zie boven, in § 54.) 

 achter zich en luiden dus in stamvorm s o e ë en b o e a. De beteekenis van 

 s o e ë, Sang. id., is „op, ten einde", vgl: ook Bent. s o e i. Het heeft dus 

 dezelfde beteekenis als Mal. abis, Jav. wis, Bis. o b o e s. 



De partikel b o e a beteekent als voorzetsel „van uit, van af". Verbon- 

 den met een werkwoordsvorm, duidt zij dus aan dat het onderwerp reeds 

 uit de handeling is, die reeds achter zich heeft. Hetzelfde valt te zeggen 

 van het Sang. b o ' o e, dat zoowel de herkomst aanduidt, bv. bo'oe koa- 

 n e n g „van rechts", bo'oe raloeng „van uit", als het. Praeteri- 

 tum omschrijft, bv. bo'oe nanoewang kaloe „heeft hout gehakt". 

 Dit bo'oe nu is te ontbinden in b o' en o e, zooals op bl. 277 der 

 Sang. Sprkk. is aangetoond. Indien het Tal. b o e a met het Sang. b o' iden- 

 tisch is, dan kan men b o e a als den oorspronkelijken en b o' als den samen- 

 getrokken vorm beschouwen. Voorbeelden zijn : ia'oe soeëte napawo- 



