— 118 — 
volkeren der oudheid, die het land tusschen den Atlantischen Oceaan en de Stille Zee 
bewoonden, heeft bestaan. Daar waar maar de dienst van den Hemel, den Vader der 
Natuur, bestond dáár trof men ook als noodzakelijk uitvloeisel den dienst van Moeder- 
Aarde aan. De Grieken hadden standbeelden, tempels en orakels ter vereering van de 
godin Gea te Olympia, te Sparta en overal elders door hun land (*); iedereen heeft 
gehoord van den beroemden tempel van Tellus te Rome, waarin de Senaat zoo dikwijls 
zijne vergaderingen hield ter bespréking van de aardsche belangen van het rijk (%;— 
de zwervende Scythen uit Azië en noordelijk Europa vereerden als voornaamste god- 
heid de Aarde, die hen met hunne kudden onderhield (3), en met hen deden zoo de 
Kelten (*), de Hunnen, de Tartaren en de Carthagers (°), ja, zelfs de oude Mexicanen 
maakten geen uitzondering op den regel (°). En thans bestaat nog in zijne grootst 
mogelijke uitbreiding die eeredienst der Aarde onder de vertegenwoordigers van bijna een 
derde gedeelte van het menschelijk geslacht: de Chineezen, hoewel in een eenigzins 
verbasterden, maar desniettemin onmiskenbaren vorm. 
De Godin-Aarde, Gea of Demeter van de Grieken , werd in China vereerd onder 
den naam van Ti-Khi (”) vAardgodin,” of ook wel als How-Thoe (® „Koningin- 
Aarde”. In het huwelijk verbonden zijnde met Uranus, wordt zij er veelal met den 
Hemelgod in éénen adem genoemd. Men spreekt dan van wpKeizer-Hernel en Kei- 
zerin-Âarde” (°%), en het is in deze hoedanigheid, die duidelijk aangeeft hoezeer zij” 
erkend wordt als tweede godheid der Natuur, dat zij in Emoy den naam draagt van 
Toi-Kong (*°). Wij hebben deze uitdrukking (bladz. 65) door „voortbrengende aardkracht”’ 
vertaald, evenals wij ook onder den naam 2%i”-Kong (**) de bevruchtende kracht des 
Hemels hebben verstaan. De benamingen Ti-Khi, How-Thoe en 7oi-Kong omsluiten 
dus hetzelfde begrip. 
Het is waarschijnlijk in navolging der Natuur, die door de Chineesche Keizers 
van den ouderen zoowel als van den nieuweren tijd steeds werd nagebootst in hun 





CC) Dupuis, „Origine des Cultes”, Livre I, chap. II, pag. 14. 
(©) Zbid. pag. 19—21. (°) Herodotus, „Melpom.”, cap. 54. 
(©) Peloutier, „Histoire des Celtes”, deel V, pag. 58. 
(5) Dupuis, op. cit. Livre II, chap. II, pag. 135. 
(*) Zbid. Livre I, chap. Il, pag. 38. 
(°) Bh jj. Het karakter lis is samengesteld uit het klassehoofd voor godsdien- 
stige zaken zm en EK ‚ familie. Oudtijds werd laatstgenoemd schriftteeken gevoegd als 
eeretitel achter den naam of het beroep van een magistraat, doch het beteekende ook de familie of 
den familienaam der vrouw. (Zie de (ES DTS „ hoofdst. F- EN IE, apud Khanghi ’s 
Keizerlijk Woordenboek ix verho EE ). Op den huidigen dag duidt EE achter een eigennaam 
altijd eene vrouw aan, zoodat men lis gevoegelijk zou kunnen vertalen door „de vrouwelijke 
Godheid”. (*) I= Se 
OE XK ja +t. 
(°°) Bladz. 65. (**) Bladz. 29. 
