— 191 — 
de geleerde Schaal, wien het gelukte de leiding van de Keizerlijke sterrenwacht in 
handen te krijgen en de deuren van China nog wijder voor de Propaganda open te 
zetten. Het waren verder Magaillans, Verbiest en een dertigtal anderen, die met 
wonderbaar succes het ruime veld bewerkten, hetwelk nog onbearbeid vóór hen lag, 
doch naijverige Franciscanen en Dominicanen drongen naar de bres, door hunne be- 
kwame voorgangers gemaakt, en vernietigden door ijverzucht en dweeperij wat na zoo 
lange reeks van jaren en met zoo groote moeite was tot stand gebracht. Ricci had 
zijnen medevolgelingen van Loyola voorgeschreven den dienst der voorvaderen onder 
de bekeerlingen te laten bestaan, ten einde hunnen overgang tot het Christendom 
in de hand te werken en gemakkelijk te maken; en dit was het vooral wat tweespalt 
in het leven riep, en aanleiding gaf dat te Rome een aanklacht tegen hen werd in- 
gebracht. Paus Innocentius X had de onvoorzichtigheid zich te scharen aan de zijde 
van het meer bigotte en domme deel van zijne dienaars. Hij bekrachtigde in 1645 
het veroordeelend vonnis, hetwelk de Propaganda reeds over de houding der Jezuiten 
tegenover den Chineeschen voorvaderlijken eeredienst had uitgesproken, doch hoewel 
zijn edict jaren lang zonder grooten invloed op den gang der missie bleef, toch gaf 
het den vijanden der Jezuiten een machtig wapen in de hand, en vestigde het voor 
altijd de aandacht op de vrijzinnige bekeeringsbeginselen van de orde. In 1704 ver- 
scheen een nieuw edict, en wel van de hand van Clemens XI, waarin de zienswijze 
van de volgelingen van Loyola nogmaals werd veroordeeld en bevel gegeven dat geen 
Chineesch Christen ooit gebruiken en gewoonten aan zou kleven, waarover de Paus 
het anathema uitgesproken had. Een afgezant, Tournon geheeten, werd naar China 
gezonden om het edict af te kondigen doch men had gerekend buiten Keizer Khang 
Hi, een man met een ijzeren wil en ten zeerste naijverig op alles wat slechts zweemde 
naar inbreuk op zijn gezag. Deze was er inderdaad de man niet naar om zijn volk 
door een Paus van Rome wetten te laten stellen. Een tegenedict werd door hem 
uitgevaardigd, waarin hij verklaarde dat alleen de zendelingen, die de beginselen van 
Ricci volgden, zouden worden geduld, maar dat vervolging zou worden ingesteld tegen 
elkeen, die zich naar het edict van Clemens richten zou. Doch ook van zijnen kant 
zat Tournon niet stil, en bedreigde elken Christen met den kerkelijken ban die de 
pauselijke bevelen zou durven overtreden: een stap die tengevolge had dat de Keizer 
in 1718 aan elken zendeling, tenzij met zijne speciale vergunning, het verblijf in zijn 
| kijk ontzegde. Want hij zag zeer goed in dat later geen enkel Christenprediker meer 
naar China zou gezonden worden, die zich niet vooraf door de duurste eeden had ver- 
‘bonden de inzichten van den Paus te volgen, en het was ook met het oog hierop, 
dat zijn opvolger Joeng Tsjing in 1724 de prediking van het Christendom geheel 
en al verbood als strijdig met de Aào (!®), d. i. de leer der ouderliefde. Voor zoo 
ver hunne tegenwoordigheid te Peking niet werd op prijs gesteld werden alle zende- 
lingen wit het land gebannen, en verscheidene werkelijke of quasi-bekeerlingen , die 
| (°) ze, Dit letterteeken stelt voor een oude Ee ' onderschraagd door zijn kind F 5 
